Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün S ve Ş harfiyle başlayan terimleri (1. sayfa: Safahat – Suça teşebbüs). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Eski dilde "aşamalar, evreler" demektir. Dava, soruşturma veya icra dosyasında açılıştan bugüne kadar yapılan işlemlerin (tensip, tebligat, duruşma, ara karar, karar, kanun yolu gibi) tarih sırasıyla kaydıdır.
Ne yapmalısınız? Dosyanızın hangi aşamada olduğunu, duruşma günlerini ve tebligatların durumunu öğrenmek için safahatı düzenli kontrol edin. Size süre veren bir ara karar görürseniz evrak listesinden ilgili belgeyi açarak ayrıntısını okuyun.
Kısaca: Kanunun çocuklar ve torunlar, anne-baba ve sağ kalan eş için koruduğu miras payıdır. Mirasbırakan bu sınırı aşan bağış veya vasiyet yaparsa saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırılmıştır.
Ne yapmalısınız? Kanuna göre saklı pay altsoy için yasal miras payının yarısı, anne ve baba için her biri bakımından dörtte biridir; eşin saklı payı birlikte mirasçı olduğu kişilere göre değişir. Payınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız tenkis davası için kanundaki sürelere dikkat edin.
Kısaca: Ceza duruşmasında esas hakkındaki mütalaa ve savunmalardan sonra, hüküm açıklanmadan hemen önce sanığa son sözü sorulur. Bu, sanığa tanınan önemli bir haktır; son söz sorulmadan hüküm kurulması kararın bozulma sebebidir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptının sonunda "Sanığa son sözü soruldu: …" ifadesiyle; hemen ardından hükmün açıklandığı satırlarda.
Ne yapmalısınız? Son sözünüzü önceden kısa ve net hazırlayın: beraatinizi ya da lehe hükümleri (HAGB, erteleme, indirim) talep ettiğinizi, varsa pişmanlığınızı söyleyebilirsiniz. Uzun bir savunmayı tekrarlamak yerine özetle yetinmek genellikle daha etkilidir.
Kısaca: Kovuşturma başladıktan, yani iddianame kabul edildikten sonra hakkında ceza davası görülen kişidir. Soruşturma aşamasında aynı kişiye "şüpheli" denir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında ve ceza mahkemesi evrakında.
Ne yapmalısınız? Duruşmalara katılmak, savunma yapmak ve müdafiden yararlanmak sanığın hakkıdır. Duruşma günlerini kaçırmayın.
Kısaca: Şüpheli veya sanığı ceza soruşturması ve kovuşturmasında savunan avukattır. Sanık müdafiini kendisi seçebilir; seçemiyorsa isteği üzerine ya da kanunun zorunlu kıldığı hâllerde (ör. çocuklar, kendini savunamayacak durumdaki engelliler, alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlar) baro tarafından görevlendirilir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "sanık müdafii Av. …" ifadesiyle; kolluk ve savcılık tutanaklarında "müdafi huzurunda" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Gözaltı, ifade ve sorgunun her aşamasında müdafi isteme hakkınız vardır. Avukat tutacak durumda değilseniz baro tarafından görevlendirme yapılmasını isteyin. Müdafinizle dosyadaki delilleri ve savunmanızı duruşmadan önce konuşun.
Kısaca: Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından ya da yapmayacağından bahisle bir kişiyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya, yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlamaktır. Bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek bilgi ya da görüntülerin açıklanacağı tehdidiyle aynı amaçlara ulaşmaya çalışmak da şantajdır.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen "şantaj suçundan" ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 107" atfıyla; mesajlaşma, sosyal medya yazışmaları ve para transferi kayıtlarının delil olarak yer aldığı dosyalarda.
Ne yapmalısınız? İstenen parayı veya şeyi vermeyin; mesajları, hesap adlarını ve dekontları silmeden saklayın ve gecikmeden savcılığa başvurun. Görüntüleriniz internette paylaşıldıysa erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine de başvurabilirsiniz.
Kısaca: Bugünkü Türkçe karşılığı "açık", "net", "apaçık"tır. "Sarih beyan" açık beyan, "sarahaten" ise açıkça demektir. Hukukta bazı işlemler için örtülü değil açık irade aranır; bu kelime o durumları anlatır.
Nerede görürsünüz? Kararlarda ve dilekçelerde: "Kanunun sarih hükmü karşısında", "davalı borcu sarahaten kabul etmiştir", "sarih bir muvafakat bulunmadığından".
Ne yapmalısınız? Bir konuda açık (sarih) beyanınız aranıyorsa, bunu yazılı ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde ifade edin. Duruşmada verdiğiniz beyanın zapta doğru geçtiğini de kontrol edin.
Kısaca: Satılacak malın niteliğini, değerini, ihale tarihlerini ve satış şartlarını gösteren ilandır. Elektronik ortamda yayımlanır; bir örneği borçluya, alacaklıya ve taşınmazlarda tapu kaydındaki ilgililere tebliğ edilir.
Nerede görürsünüz? Size gelen "satış ilanı" tebligatında; UYAP e-Satış portalında ve ilan sitelerinde.
Ne yapmalısınız? Satış ilanının size usulüne uygun tebliğ edilmesi ihalenin geçerliliği için önemlidir. İlanı aldıysanız ihale tarihlerini not edin; borcu ödemek veya alacaklıyla anlaşmak için zamanınız sınırlıdır. İlan şartlarına karşı itirazlarınız için süre kısadır.
Kısaca: Engelli sağlık kurulu raporu, SGK maluliyet veya iş göremezlik kararı gibi sağlık raporlarında belirlenen orana veya tespite katılmayan kişinin, yeniden değerlendirme istemesidir. Raporun türüne göre itiraz mercii değişir.
Nerede görürsünüz? Raporun teslim edildiği belgede veya kurumun karar yazısında "itiraz yolu" açıklamasıyla; e-Nabız'da.
Ne yapmalısınız? Rapor veya karar yazısında gösterilen mercie (ör. raporu kullanan kurum, il sağlık müdürlüğü aracılığıyla hakem hastane, SGK ise Kurum sağlık kurulu) itiraz edin. İdari itiraz sonuç vermezse yargı yolu açıktır; mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alır. Tüm tıbbi belgelerinizi saklayın.
Kısaca: Bir kişinin haklı bir sebep olmadan başkasının malvarlığından zenginleşmesidir. Yanlış hesaba yapılan havale, iki kez ödenen fatura veya geçersiz bir sözleşmeye dayanarak verilen para tipik örneklerdir. Zenginleşen, elde ettiğini geri vermekle yükümlüdür.
Nerede görürsünüz? Alacak ve istirdat davalarında "sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca iadesi" talebiyle; hatalı EFT ve havale iadesi uyuşmazlıklarında.
Ne yapmalısınız? Yanlış kişiye para gönderdiyseniz önce bankanıza ve alıcıya yazılı olarak başvurun. Geri ödenmezse, geri isteme hakkınızı öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmeden itibaren on yıl içinde dava açabilirsiniz. Uyuşmazlık ticari ise önce arabulucuya başvurmanız gerekebilir.
Kısaca: Bir yıl veya daha az süreli hapis cezasının cezaevinde çektirilmek yerine başka bir yaptırıma çevrilmesidir. Kanunda sayılan seçenekler arasında adli para cezası, zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam, belirli yerlere gitme veya belirli etkinlikleri yapma yasağı ve gönüllü olarak kamuya yararlı bir işte çalışma bulunur.
Nerede görürsünüz? Hükümde "hapis cezasının TCK 50/1-a maddesi gereğince adli para cezasına çevrilmesine" veya "seçenek yaptırıma çevrilmesine" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Size verilen seçenek yaptırımın gereğini (ödeme, kamuya yararlı iş, eğitim) savcılığın bildirdiği şekilde ve sürede yerine getirin. Yerine getirmezseniz mahkeme kısa süreli hapis cezasının kısmen veya tamamen infazına karar verebilir.
Kısaca: İşçinin sendikaya üye olması, olmaması veya sendikal faaliyete katılması nedeniyle işten çıkarılması ya da farklı işleme tabi tutulması yasaktır. Bu sebeple çıkarılan işçiye, en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminat ödenir.
Ne yapmalısınız? Sendika üyeliğinizi (e-Devlet'teki üyelik kaydını) ve fesihten önceki gelişmeleri gösteren belge ve tanıkları saklayın. İşe iade şartlarını taşıyorsanız sendikal tazminat işe iade davasıyla birlikte istenebilir. Bir avukattan destek almanız yararlı olur.
Dayanak: 6356 s. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi K. m.25
Kısaca: Kanunda belirlenen tutarı aşan borç verme, ödeme, sözleşme gibi hukuki işlemlerin tanıkla değil, senetle (yazılı ve imzalı belgeyle) ispat edilmesi zorunluluğudur. Bu sınır her yıl güncellenir. Karşı tarafın açık muvafakati, delil başlangıcı veya senet alınmasının mümkün olmaması gibi istisnalar vardır.
Ne yapmalısınız? Borç verme, ödeme, kira ve satış gibi işlemlerde yazılı belge, banka dekontu veya imzalı makbuz alın. Bu tür işlemlerde karşı tarafın açık onayı olmadan tanık dinlenemez. Senediniz yoksa delil başlangıcı sayılabilecek yazışma, mesaj ve belgeleri saklayın.
Kısaca: Tapu kütüğüne yazılan ve bir kişisel hakkı (kira, önalım, geri alım), tasarruf yetkisinin kısıtlanmasını (ihtiyati tedbir, haciz) veya geçici tescili üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir hâle getiren kayıttır.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının "şerhler" bölümünde "ihtiyati tedbir", "haciz", "aile konutudur", "kira şerhi" gibi ifadelerle; mahkemenin tapu müdürlüğüne yazdığı müzekkerede.
Ne yapmalısınız? Taşınmaz alırken şerhleri dikkatle inceleyin; şerhli bir taşınmazı alan kişi şerhte yazan hakkı tanımak zorunda kalabilir. Şerhin kaldırılması (terkini) için şerhi koyduran makamın kararı veya hak sahibinin rızası gerekir.
Kısaca: Kanunda tek tek sayılan bazı suçlarda Cumhuriyet savcısının teklifi ve şüphelinin bu teklifi müdafi yanında kabul etmesiyle ceza soruşturma aşamasında belirlenir ve mahkemenin onayına sunulur. Temel cezada yarı oranında indirim yapılır; şartları varsa HAGB, erteleme veya seçenek yaptırım da uygulanabilir.
Nerede görürsünüz? Savcılıkta imzanıza sunulan seri muhakeme teklif tutanağında; mahkemenin "seri muhakeme usulü uygulanarak" verdiği kararda.
Ne yapmalısınız? Teklifi kabul etmek zorunda değilsiniz; kabul ancak müdafi huzurunda yapılabilir. Teklif edilen cezanın adli sicil ve memuriyet gibi sonuçlarını önceden müdafinizle değerlendirin. Usul uygulanmazsa bu süreçteki beyanlarınız aleyhinize delil olarak kullanılamaz.
Kısaca: SEGBİS, tanık, sanık, taraf veya bilirkişinin mahkemeye gelmeden, bulunduğu yerdeki adliyeden ya da ceza infaz kurumundan sesli ve görüntülü bağlantıyla dinlenmesini sağlayan sistemdir. Avukatlar için ayrıca kendi bilgisayarlarından bağlanabildikleri e-duruşma uygulaması vardır.
Nerede görürsünüz? Ara kararlarda "tanığın SEGBİS yoluyla dinlenmesine", davetiyede "… Adliyesi SEGBİS odasında hazır bulunması" ifadeleriyle.
Ne yapmalısınız? Davetiyede yazan adliyeye ve saate göre gidin; genellikle adliyedeki SEGBİS odasında dinlenirsiniz. Davanın görüldüğü şehre gidemeyecekseniz dilekçeyle SEGBİS ile dinlenme talebinde bulunabilirsiniz; talebin kabulü mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
Kısaca: İş sözleşmesi sona erdiğinde işverenin SGK'ya verdiği işten ayrılış bildirgesinde, ayrılış sebebini gösteren numaralı koddur (istifa, işverence fesih, emeklilik, askerlik gibi). Kod tek başına fesih sebebini kesin olarak ispat etmez, ancak işsizlik ödeneği gibi haklar için ilk bakılan kayıttır.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'te SGK hizmet dökümünde işten çıkış satırında; İŞKUR işsizlik ödeneği başvurusunun sonucunda; iş mahkemesi dosyasında SGK'dan gelen yazıda.
Ne yapmalısınız? İşten ayrıldıktan sonra e-Devlet'ten çıkış kodunuzu kontrol edin. Kod gerçek ayrılış sebebinizi yansıtmıyorsa bunu arabuluculuk ve iş mahkemesi sürecinde ileri sürebilirsiniz. İşe iade isteyecekseniz süre fesih bildiriminden itibaren bir aydır.
Kısaca: Hangi işyerinde, hangi tarihler arasında, kaç gün ve hangi ücretle sigortalı bildirildiğinizi gösteren resmî dökümdür. Emeklilik, kıdem tazminatı ve işçilik alacağı hesaplarında temel belgedir.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'te "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" hizmetinde; işten çıkış tarihi ve işten ayrılış kodu da burada görünür.
Ne yapmalısınız? Dökümü düzenli kontrol edin. Çalıştığınız hâlde bildirilmeyen dönemler, eksik gün veya gerçek ücretinizden düşük bildirilen ücret görürseniz önce işverenden düzeltme isteyin; çözülmezse SGK'ya şikâyet veya hizmet tespiti davası gündeme gelir.
Dayanak: 5510 s. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası K.
Kısaca: Trafik sigortası kapsamındaki zararlar (araç hasarı, değer kaybı, yaralanma, ölüm) için dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna gitmeden önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması zorunludur. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermezse veya cevap kabul edilmezse dava ya da tahkim yolu açılır.
Nerede görürsünüz? Sigorta şirketinin hasar dosya numarası verdiği yazıda; ret veya eksik ödeme cevabında; mahkeme kararında "dava şartı yokluğu" gerekçesiyle.
Ne yapmalısınız? Başvurunuzu ispatlanabilir bir yolla (noter, iadeli taahhütlü posta, KEP) yapın; talep ettiğiniz tutarı ve kaza belgelerini ekleyin. Başvuru tarihini ve cevap tarihini saklayın; bu belgeler tahkim ve dava için gerekecektir. Sigortacının eksik belge istemesi süreyi etkileyebilir.
Dayanak: 2918 s. KTK m.97; m.99; 5684 s. Sigortacılık K. m.30
Kısaca: Sigorta şirketleri ile sigortalılar veya zarar görenler arasındaki uyuşmazlıkları hakemler aracılığıyla çözen kuruluştur. Değer kaybı, hasar, kasko gibi konularda mahkemeye göre genellikle daha hızlı sonuç verir.
Nerede görürsünüz? Sigorta şirketinin ret cevabında, Komisyon başvuru formunda ve hakem kararında.
Ne yapmalısınız? Başvurudan önce sigorta şirketine yazılı başvurmuş olmanız ve on beş gün içinde cevap alamamanız ya da olumsuz cevap almanız gerekir. Başvuru ücreti her yıl güncellenir. Belli tutarı aşan kararlara itiraz ve kanun yolu açıktır; karardaki süreye dikkat edin.
Kısaca: İcra müdürünün veya memurunun yaptığı bir işlemin kanuna aykırı ya da olaya uygun olmadığını, ya da bir hakkın sebepsiz yere yerine getirilmediğini ileri sürerek icra hukuk mahkemesine başvurmaktır. Borçlu, alacaklı ve hakkı etkilenen üçüncü kişiler şikâyet edebilir.
Nerede görürsünüz? İcra hukuk mahkemesinin kararında "şikâyetin kabulüne" veya "şikâyetin reddine" ifadesiyle; dilekçelerde "memur muamelesini şikâyet" başlığıyla.
Ne yapmalısınız? Şikâyet, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır. Kamu düzenine aykırı işlemler ile hiç işlem yapılmaması veya sürüncemede bırakılması hâllerinde süre aranmaz. Şikâyet kendiliğinden takibi durdurmaz; mahkemeden tedbir istenebilir.
Kısaca: Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süre geçerse şikâyet hakkı düşer. Re'sen soruşturulan suçlarda böyle bir süre yoktur; ancak dava zamanaşımı işler.
Nerede görürsünüz? Savcılık kararlarında "süresinde yapılmış bir şikâyet bulunmadığından" ifadesiyle; mahkeme kararlarında "şikâyet süresi geçtiğinden davanın düşmesine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Şikâyete bağlı bir suçun mağduruysanız, failin kim olduğunu öğrendiğiniz günü not edin ve altı ayı beklemeden şikâyette bulunun. Hangi suçun şikâyete bağlı olduğu kanunda tek tek belirtilir; emin değilseniz süreyi kaçırmamak için erken davranın.
Kısaca: Bir suçun işlendiğini makamlara bildiren ve faillerin cezalandırılmasını isteyen kişidir. Bazı suçlarda soruşturma ancak şikâyet üzerine başlar ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürür.
Nerede görürsünüz? İfade tutanağında, takipsizlik kararında ve duruşma zaptında.
Ne yapmalısınız? Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi kural olarak fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı aydır.
Kısaca: Kanunun, soruşturulmasını suçtan zarar görenin şikâyetine bağladığı suçlardır (ör. basit kasten yaralama, hakaret, mala zarar vermenin basit hâli). Şikâyet yoksa savcılık soruşturma yapamaz; şikâyetten vazgeçilirse kural olarak dava düşer.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "suçun şikâyete bağlı suçlardan olması nedeniyle" veya "şikâyetten vazgeçme nedeniyle davanın düşmesine" ifadeleriyle; uzlaştırma evrakında.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız şikâyet sürenizi kaçırmayın. Şikâyetten vazgeçmeden önce iyi düşünün; vazgeçilen şikâyet kural olarak yeniden yapılamaz ve vazgeçme, şüpheli veya sanık kabul etmezse sonuç doğurmaz. Bu suçların önemli bir kısmında önce uzlaştırma yoluna gidilir.
Kısaca: Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bir suçta, şikâyet eden kişinin şikâyetini geri almasıdır. Hüküm kesinleşinceye kadar yapılan vazgeçme davayı düşürür; kesinleşmeden sonraki vazgeçme infazı engellemez. Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse vazgeçme onun hakkında sonuç doğurmaz. Re'sen kovuşturulan suçlarda vazgeçmenin davaya etkisi yoktur.
Nerede görürsünüz? İfade veya duruşma tutanağında "şikâyetimden vazgeçiyorum" beyanıyla; savcılığın "kovuşturmaya yer olmadığına" kararında; mahkemenin "şikâyetten vazgeçme nedeniyle davanın düşmesine" kararında.
Ne yapmalısınız? Vazgeçme beyanını savcılıkta veya mahkemede açık ve şartsız biçimde yapın. Vazgeçtiğiniz şikâyeti aynı fiil için kural olarak yeniden yapamazsınız. Zararınızın karşılanması gibi konuları vazgeçmeden önce netleştirin.
Kısaca: Hacizli malın satışından elde edilen para tüm alacaklıları karşılamaya yetmezse, icra dairesinin alacakları kanundaki öncelik sırasına göre dizdiği listedir. Rehinli alacaklılar, işçi ve nafaka alacakları gibi imtiyazlı alacaklar önce ödenir.
Ne yapmalısınız? Sıranızın veya başka bir alacağın miktarının yanlış olduğunu düşünüyorsanız cetvelin tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra hukuk mahkemesine itiraz veya şikâyette bulunun. Bu süre geçerse cetvel kesinleşir.
Kısaca: Bir davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasa'ya aykırı gören ya da taraflardan birinin bu yöndeki iddiasını ciddi bulan mahkemenin, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Vatandaş bu yolu doğrudan kullanamaz; ancak davaya bakan mahkemeden isteyebilir.
Nerede görürsünüz? Dilekçelerde "…maddesinin Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasını talep ederiz"; ara kararda "itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmasına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Uygulanacak bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu düşünüyorsanız bunu gerekçesiyle dilekçenizde ileri sürün. Mahkeme iddiayı ciddi bulmazsa, bu iddia kanun yolu incelemesinde esas hükümle birlikte değerlendirilir. Mahkeme başvurursa dava bir süre bekletilir.
Kısaca: Şüphelinin veya sanığın hâkim ya da mahkeme önünde, hakkındaki suçlama konusunda dinlenmesidir. Kolluk veya savcılıktaki dinlemeye "ifade", hâkim önündekine "sorgu" denir. Sorguda da susma hakkı ve müdafi yardımı vardır.
Nerede görürsünüz? Sulh ceza hâkimliğindeki tutuklama sorgusunda; kovuşturmada duruşma zaptında "sanığın sorgusuna geçildi" ifadesiyle; davetiyede "sorgunuzun yapılması için" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Sorguda size yöneltilen suçlama ve deliller okunur; açıklama yapmadan önce bunları dikkatle dinleyin. Avukatınızla birlikte hazırlanmanız yararlı olur. Duruşmaya gelmezseniz sorgunuz yapılamaz ve hakkınızda zorla getirme veya yakalama kararı çıkarılabilir.
Kısaca: Bir suçun işlendiği şüphesinin yetkili makamlarca öğrenilmesiyle başlayıp iddianamenin mahkemece kabulüne kadar süren evredir. Bu aşamayı Cumhuriyet savcısı yönetir; deliller toplanır, ifadeler alınır. Bu evrede hakkında işlem yapılan kişiye "şüpheli" denir.
Ne yapmalısınız? Müdafiniz dosyayı inceleyebilir; dosyaya kısıtlama kararı konulsa bile ifade tutanakları ve bilirkişi raporları incelemeye açıktır. Lehinize olan delilleri (belge, tanık, kamera kaydı) erken bildirmeniz yararlıdır; kamera kayıtları kısa sürede silinebilir.
Kısaca: Cumhuriyet başsavcılığına gelen her şikâyet veya ihbara verilen, "2026/1234" gibi yıl ve sıra numarasından oluşan dosya numarasıdır. Eski uygulamadan kalma "hazırlık numarası" adıyla da anılır. Dava açılırsa dosya mahkemede ayrıca bir esas numarası alır.
Nerede görürsünüz? Savcılık yazılarında ve ifade çağrılarında "Soruşturma No: …" satırında; iddianamenin başında; UYAP Vatandaş Portal'da savcılık dosyası olarak.
Ne yapmalısınız? Şikâyet veya ifadeden sonra bu numarayı mutlaka not edin; savcılığa vereceğiniz her dilekçede ve UYAP'tan yapacağınız sorgulamada bu numarayı kullanın. Dosya mahkemeye gittiğinde takibe mahkemenin esas numarasıyla devam edin.
Kısaca: Çocuk ile ana ve babası arasındaki kanunun tanıdığı bağdır. Ana ile soybağı doğumla kurulur; baba ile soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya mahkeme kararıyla (babalık davası) kurulur. Velayet, nafaka, miras ve soyadı gibi pek çok hak soybağına bağlıdır.
Nerede görürsünüz? Nüfus kaydında ana ve baba adı olarak; aile mahkemesindeki "soybağının reddi", "babalık" veya "tanıma" davalarının dilekçe ve kararlarında.
Ne yapmalısınız? Nüfus kaydındaki ana veya baba bilgisi gerçeği yansıtmıyorsa, durumunuza uygun dava türünü (soybağının reddi, babalık davası, tanımanın iptali) belirlemek gerekir. Bu davaların çoğu kısa hak düşürücü sürelere tabidir ve genellikle DNA incelemesi yapılır; gecikmeden hareket edin.
Kısaca: Kanunun açıkça suç olarak tanımladığı ve karşılığında ceza (hapis veya adli para cezası) ya da güvenlik tedbiri öngördüğü fiildir. Kanunda açıkça suç sayılmayan bir davranış nedeniyle kimse cezalandırılamaz. İdari para cezası gerektiren hafif haksızlıklar ise suç değil "kabahat"tir.
Ne yapmalısınız? Size yüklenen suçun adını ve kanun maddesini öğrenin; şikâyete bağlı olup olmadığı, uzlaştırma veya ön ödeme gibi yolların uygulanıp uygulanamayacağı buna göre değişir. Şüpheli veya sanıksanız müdafi yardımı alma hakkınız vardır.
Kısaca: İşlendiğini öğrendiğiniz bir suçu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa (polis, jandarma) bildirmenizdir. Suçtan zarar görmeseniz de suç duyurusunda bulunabilirsiniz; suçtan zarar gören kişinin bildirimine ise genellikle "şikâyet" denir.
Nerede görürsünüz? Savcılığa verilen "suç duyurusu dilekçesi"nde; UYAP Vatandaş Portal üzerinden gönderilen dilekçelerde; kolluğun düzenlediği "müracaat tutanağı"nda.
Ne yapmalısınız? Olayı, tarihini, yerini ve biliyorsanız kimin yaptığını açıkça yazın; belge, fotoğraf, mesaj ve tanık adlarını ekleyin. Gerçeğe aykırı biçimde birini suçlamak iftira suçu oluşturabilir. Başvurunuzun aldığı soruşturma numarasını not ederek dosyayı takip edin.
Kısaca: Bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin katılmasıdır. Suçu birlikte işleyenler "müşterek fail" olarak her biri ayrı ayrı suçun cezasıyla sorumlu olur; başkasını suça azmettiren de aynı cezayla cezalandırılır. Suça yalnızca yardım eden ise indirimli ceza alır.
Nerede görürsünüz? İddianamede "sanıkların fikir ve eylem birliği içinde", "iştirak hâlinde" ifadeleriyle ve sevk maddelerinde "TCK 37", "TCK 38", "TCK 39" atıflarıyla.
Ne yapmalısınız? Olaydaki rolünüzün (fail mi, yardım eden mi, yalnızca orada bulunan mı) doğru belirlenmesi cezayı doğrudan etkiler; olay yerinde bulunmak tek başına iştirak anlamına gelmez. Rolünüzü gösteren delilleri savunmanızda açıkça belirtin.
Kısaca: Kanunda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da güvenlik tedbirine karar verilen 18 yaşından küçük kişidir. Fiil tarihinde 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; ancak bunlar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
Nerede görürsünüz? Çocuk mahkemesi veya çocuk ağır ceza mahkemesi dosyalarında "Suça Sürüklenen Çocuk (SSÇ): …" satırında; sosyal inceleme raporlarında.
Ne yapmalısınız? Çocuk hakkındaki işlemler mümkün olduğunca çocuk büroları ve çocuk mahkemelerince yürütülür; çocuğa müdafi görevlendirilir. Veli olarak ifade ve duruşmalarda hazır bulunun. Bu alandaki kurallar son dönemde değişiklik gündeminde olduğundan güncel durumu bir avukattan öğrenmeniz yararlı olur.
Kısaca: Kişinin kasten işlemeyi düşündüğü bir suçu, elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Teşebbüs hâlinde, tamamlanmış suça göre indirilmiş ceza verilir. Taksirli suçlarda teşebbüs olmaz.
Ne yapmalısınız? Suçun tamamlanıp tamamlanmadığı ya da yalnızca hazırlık aşamasında kalıp kalmadığı cezayı doğrudan etkiler; hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz. Olayın hangi aşamada kaldığını gösteren delilleri savunmanızda öne çıkarın.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
