Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Kısaca: Ölüm tehlikesi içinde kaybolan ya da uzun zamandır kendisinden haber alınamayan ve ölümü çok muhtemel görülen kişi hakkında mahkemenin verdiği karardır. Bu kararla, o kişinin ölümüne bağlı haklar (ör. miras) kullanılabilir hâle gelir.
Nerede görürsünüz? Nüfus kaydında, mirasçılık belgesi ve tapu işlemlerinde: "…'nın gaipliğine karar verilmesine", "gaip … mirasçıları".
Ne yapmalısınız? Gaiplik kararı, ölüm tehlikesinden itibaren en az bir yıl veya son haber tarihinden itibaren en az beş yıl geçtikten sonra istenebilir. Gaiplik kararı evliliği kendiliğinden sona erdirmez; eşin ayrıca evliliğin feshini istemesi gerekir.
Kısaca: Malın garanti süresi içinde arızalanması hâlinde ücretsiz onarılacağını gösteren belgedir. Garanti süresi teslimden başlar ve en az iki yıldır. Belge tüketiciye satıcı tarafından verilmelidir; elektronik ortamda da düzenlenebilir.
Nerede görürsünüz? Ürün kutusunda, faturada veya e-garanti olarak; yetkili servis kayıtlarında.
Ne yapmalısınız? Arızayı yetkili servise bildirin ve servis fişini saklayın. Onarım süresi yirmi iş gününü aşarsa veya arıza tekrarlarsa, değişim, bedel iadesi veya bedel indirimi gibi diğer haklarınızı isteyebilirsiniz. Sonuç alamazsanız tüketici hakem heyetine başvurun.
Dayanak: 6502 s. TKHK m.56; Garanti Belgesi Yönetmeliği
Kısaca: Taraflardan birinin bir taşınmazı ileride diğerine satıp tapuda devretmeyi üstlendiği sözleşmedir. Geçerli olması için noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; adi yazılı veya yalnızca imzası onaylanmış sözleşme geçersizdir. Kat karşılığı inşaat ve konut projelerinde sık kullanılır.
Ne yapmalısınız? Sözleşmeyi tapuya şerh ettirin; şerh, kişisel hakkınıza sonraki alıcılara karşı da etki kazandırır. Şerh tarihinden itibaren beş yıl içinde satış yapılmazsa şerh tapudan resen silinir. Satıcı devretmezse tapu iptali ve tescil davası açabilirsiniz.
Dayanak: TBK m.237; TMK m.716; 2644 s. Tapu K. m.26
Kısaca: İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesinin; işçinin yetersizliği, davranışları ya da işyerinin ihtiyaçları (daralma, yeniden yapılanma gibi) gerekçesiyle, bildirim süresine uyularak sona erdirilmesidir. İşveren sebebi yazılı ve açık bildirmek zorundadır.
Nerede görürsünüz? Fesih bildiriminde "geçerli nedenle" veya "4857 sayılı Kanun'un 18. maddesi" ifadesiyle; işe iade davası kararında.
Ne yapmalısınız? Davranış veya verimle ilgili fesihte, işverenin önce savunmanızı alması gerekir. Sebebin gerçek olmadığını düşünüyorsanız, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade için arabulucuya başvurun.
Kısaca: İş kazası, meslek hastalığı, hastalık veya analık nedeniyle istirahat raporu alan ve çalışamayan sigortalıya, raporlu günler için SGK'nın yaptığı ödemedir. Hastalık ve analık hâllerinde belirli bir prim günü şartı aranır; iş kazası ve meslek hastalığında aranmaz.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'te SGK "İş Göremezlik Ödemeleri" ekranında; hastaneden verilen istirahat raporunda; işverenin SGK'ya yaptığı "çalışmadığına dair bildirim" kaydında.
Ne yapmalısınız? Raporunuzu işverene bildirin; işverenin çalışmadığınızı SGK'ya bildirmesi ödemenin yapılması için gereklidir. Ödenmeyen veya eksik ödenen rapor parası için önce SGK'ya başvurun. Rapor süresince çalışmayın; çalıştığınız tespit edilirse ödeme geri istenebilir.
Kısaca: İnceleme sonucu ikmalen, resen veya idarece sonradan tarh edilen vergilerde, verginin asıl ödenmesi gereken tarihten tahakkuk tarihine kadar geçen süre için alınan faizdir. Vadesi geçmiş borçlara uygulanan gecikme zammından farklıdır; gecikme zammı tahakkuktan sonraki gecikme için işler.
Nerede görürsünüz? Vergi ihbarnamesinde vergi aslının yanında "gecikme faizi" satırında; vergi inceleme raporunda.
Ne yapmalısınız? İhbarnameye dava açıp açmamaya karar verirken gecikme faizini de hesaba katın. Davanın sonucuna göre faizin akıbeti değişebileceğinden ihbarnamedeki tutarları kalem kalem kontrol edin.
Kısaca: Vergi, SGK primi, idari para cezası gibi kamu alacaklarının vadesinde ödenmemesi durumunda, vade tarihinden itibaren her ay için uygulanan ektir; ay kesirleri için günlük hesaplanır. Oranı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir ve değişebilir.
Nerede görürsünüz? Vergi dairesi veya SGK borç dökümünde "gecikme zammı" satırında; ödeme emrinde; e-Devlet borç sorgulamasında.
Ne yapmalısınız? Borcunuzu vadesinde ödeyemiyorsanız tecil veya taksitlendirme imkânını vergi dairesine ya da ilgili kuruma sorun. Gecikme zammı ödeme yapılana kadar işlediğinden itiraz veya dava sürecinde de borç tutarının artabileceğini hesaba katın.
Kısaca: Genel yola yeterli bir çıkışı olmayan taşınmazın malikine, tam bedel karşılığında komşu taşınmazdan geçit verilmesini isteme hakkıdır. Anlaşmayla da kurulabilir; tapuya irtifak hakkı olarak tescil edilir.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının "irtifaklar" bölümünde "geçit hakkı" olarak; mahkeme kararında "zorunlu geçit hakkı tesisine ve bedelinin …" şeklinde; keşif tutanağında.
Ne yapmalısınız? Önce komşu ile anlaşmayı deneyin; anlaşma olursa tapuda irtifak tesisi yapılır. Anlaşma olmazsa dava açılabilir; mahkeme keşif yaparak en az zarar verecek güzergâhı ve bedeli belirler. Komşuluk ilişkisinden doğan bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olduğundan dava açmadan önce bu yönden kontrol edin.
Kısaca: Anonim veya limited şirket genel kurulunda alınan, kanuna, şirket sözleşmesine ya da dürüstlük kuralına aykırı bir kararın mahkemece ortadan kaldırılması için açılan davadır. Toplantıda olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçirten ortaklar ve yönetim organı açabilir.
Nerede görürsünüz? Asliye ticaret mahkemesi dosyalarında; Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilen kararlara karşı; dava sırasında "kararın yürütülmesinin geri bırakılması" talebinde.
Ne yapmalısınız? Dava, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür. Toplantıya katıldıysanız olumsuz oy verip muhalefetinizi tutanağa yazdırmanız dava hakkı için önemlidir. Kanunun emredici kurallarına aykırı batıl kararlarda bu süre aranmaz. Kat malikleri kurulu kararları ayrı kurallara tabidir.
Kısaca: İlk derece mahkemesi kararındaki hukuki ve maddi hataların, hangi noktalarda ve neden hatalı bulunduğunun açıklandığı istinaf başvuru dilekçesidir. Hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi, kamu düzenine aykırılıklar dışında yalnızca dilekçede gösterilen sebepleri inceler.
Nerede görürsünüz? UYAP evrak listesinde "istinaf dilekçesi" veya "gerekçeli istinaf dilekçesi" olarak; karşı taraf verdiyse size tebliğ edilen dilekçede.
Ne yapmalısınız? Hukuk davalarında dilekçeyi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye verin ve itiraz ettiğiniz her noktayı açıkça yazın. Karşı tarafın istinaf dilekçesi size tebliğ edilirse iki hafta içinde cevap verebilirsiniz.
Kısaca: Duruşmada açıklanan kısa kararın, mahkemenin hangi delile ve hangi hukuk kuralına dayandığını gösteren gerekçeleriyle birlikte yazılmış hâlidir.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta "gerekçeli karar" olarak ve size yapılan tebligatta.
Ne yapmalısınız? İstinaf ve temyiz süreleri kural olarak gerekçeli kararın tebliğinden başlar. Tebliğ tarihini not edin ve kararın sonundaki kanun yolu açıklamasını okuyun.
Kısaca: Mahkemenin yazdığı gerekçeli kararın, tebligat yoluyla taraflara veya vekillerine resmî olarak ulaştırılmasıdır. Hukuk davalarında istinaf ve temyiz süreleri, ceza davalarında da hükme karşı istinaf ve temyiz süreleri kural olarak bu tebliğle işlemeye başlar. Avukatla takip edilen davalarda tebligat avukata yapılır.
Nerede görürsünüz? PTT tebligatında veya e-Tebligat adresinizde "gerekçeli karar" ibaresiyle; UYAP Vatandaş Portal'da dosyanın tebligat bilgilerinde.
Ne yapmalısınız? Tebliğ tarihini mutlaka not edin: hukukta istinaf süresi iki hafta, temyiz süresi bir ay; cezada istinaf ve temyiz süresi iki haftadır. e-Tebligat, elektronik adresinize ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Tebligatı almamak veya geç açmak süreyi kendiliğinden durdurmaz.
Dayanak: HMK m.345, 361; CMK m.273, 291; 7201 s. Tebligat K. m.11
Kısaca: Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararında esasa girmeden önce giderilmesi gereken ciddi usul hataları (ör. dava şartı eksikliği, önemli delillerin hiç toplanmaması) görürse kararı kaldırır ve dosyayı yeniden görülmek üzere geri gönderir. Yalnızca eksiklik tamamlatmak için yapılan "geri çevirme" ise hükmü ortadan kaldırmaz.
Nerede görürsünüz? Bölge adliye mahkemesi kararında "…kararın kaldırılmasına, dosyanın yeniden görülmek üzere mahkemesine gönderilmesine" şeklinde; UYAP'ta dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesiyle.
Ne yapmalısınız? Geri gönderme kararından sonra dava ilk derece mahkemesinde yeniden görülür; yeni duruşma gününü UYAP'tan takip edin istenen belge ve masrafları zamanında sunun. Hukukta bu karar kesindir; itirazlarınızı yeni karara karşı ileri sürebilirsiniz.
Kısaca: Dava sırasında yapılacak tebligat, bilirkişi, tanık ve keşif gibi masrafları karşılamak için davacının veya delil gösteren tarafın yatırdığı paradır. Kullanılmayan kısım dava sonunda iade edilir.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında, ara kararlarda ve size gönderilen "muhtıra"da "…TL gider avansının … gün içinde yatırılması" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Verilen kesin süre içinde yatırın. Dava açılırken yatırılması gereken avans tamamlanmazsa dava usulden reddedilebilir; delil için istenen avans yatırılmazsa o delilden vazgeçilmiş sayılabilirsiniz.
Kısaca: "Gıyap" yokluk demektir; gıyabi yargılama, sanığın hazır bulunmadığı duruşmalarla yürütülen yargılamadır. Ceza yargılamasında kural olarak sanık hazır bulunmadan duruşma yapılamaz; ancak duruşmadan bağışık tutulma veya mahkûmiyet dışında bir karar verilecek olması gibi kanunda sayılan hâllerde sanığın yokluğunda da yargılama yapılabilir.
Nerede görürsünüz? Halk arasında "gıyabımda karar verilmiş" şeklinde; duruşma zaptında "sanığın yokluğunda duruşmaya devam olundu" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Duruşmaya gelmemeniz aleyhinize sonuçlar doğurabilir; hakkınızda zorla getirme veya yakalama kararı çıkarılabilir. Haklı bir mazeretiniz varsa belgesiyle bildirin. Yokluğunuzda verilen bir karar size tebliğ edilirse kanun yolu süresi tebliğden başlar.
Kısaca: Kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları açısından ağır bir tehlike oluşturacak tanığın kimlik bilgilerinin gizli tutulmasıdır. Kimliğin gizli tutulması için ağır tehlike bulunması yeterlidir; tanığın tarafların yokluğunda dinlenmesi gibi bazı ek tedbirler ise örgüt suçlarına özgüdür. Gizli tanık olayları nasıl öğrendiğini açıklamak zorundadır; tarafların soru sorma hakkı saklıdır.
Nerede görürsünüz? İddianamede ve tutanaklarda kod adla ("… kod adlı gizli tanık"); duruşma zaptında gizli tanığın sesi ve görüntüsü değiştirilerek dinlendiğine ilişkin kayıtlarda.
Ne yapmalısınız? Koruma tedbiri uygulanan tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz; savunmanızda bu noktayı ve beyandaki çelişkileri ileri sürün. Gizli tanığa sorulmasını istediğiniz soruları mahkeme aracılığıyla yöneltebilirsiniz.
Kısaca: Uygulamada birkaç farklı durumu anlatır: soruşturmanın gizli yürütülmesi, duruşmanın kamuya kapalı yapılması, tanığın kimliğinin gizli tutulması ya da UYAP'ta dosyanın erişime kapatılması. Müdafinin soruşturma dosyasını incelemesinin sınırlandırılması ise ayrıca "kısıtlama kararı" olarak adlandırılır.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "duruşmanın kapalı yapılmasına"; UYAP'ta dosyaya erişememenizde gizli dosya uyarısıyla; tanık beyanlarında "kimliği gizli tanık" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Taraf olduğunuz dosyayı UYAP'ta göremiyorsanız gizlilik veya kısıtlama kararı bulunabilir; durumu mahkeme veya savcılık kaleminden öğrenebilirsiniz. Gizli tutulan bilgileri başkalarıyla paylaşmayın; bu ayrı bir sorumluluk doğurabilir.
Kısaca: Failin suçun icra hareketlerinden kendi isteğiyle vazgeçmesi veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da sonucun gerçekleşmesini önlemesidir. Bu durumda teşebbüsten dolayı ceza verilmez; ancak o ana kadar yapılan hareketler başka bir suç oluşturuyorsa yalnız o suçun cezası verilir.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "sanığın TCK 36. maddesi kapsamında gönüllü vazgeçtiği" ifadesiyle; savunma ve mütalaada "kendiliğinden vazgeçme" tartışmasıyla.
Ne yapmalısınız? Vazgeçmenin dış bir engelden (yakalanma korkusu, alarm, birinin gelmesi gibi) değil, kendi iradenizden kaynaklandığını gösteren olguları açıkça anlatın. Suçun birden fazla kişiyle işlendiği hâllerde vazgeçmenin sonuç doğurması için ek şartlar aranır.
Kısaca: Bir davanın asliye hukuk, sulh hukuk, iş, aile, ticaret gibi hangi tür mahkemede görüleceğini ifade eder. Görev kuralları kamu düzenindendir: mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler, taraflar da görev itirazını her aşamada ileri sürebilir.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "mahkememizin görevsizliğine" veya "görevli mahkemenin … olduğuna"; cevap dilekçelerinde "görev itirazımız" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Dava açmadan önce davanın türüne göre görevli mahkemeyi doğru belirleyin. Görevsizlik kararı verilirse davanız bitmez; kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemezseniz dava açılmamış sayılır.
Kısaca: Görevi başında kalması sakıncalı görülen memurun, disiplin veya ceza soruşturması süresince geçici olarak görevinden uzaklaştırılmasıdır. Bir ceza değil, ihtiyati (önleyici) bir tedbirdir. Uzaklaştırma süresince memura aylığının üçte ikisi ödenir.
Nerede görürsünüz? Kurumdan gelen "görevden uzaklaştırılmanıza" yazısında; e-Devlet veya kurum personel sisteminde görev durumu bilgisinde.
Ne yapmalısınız? Tedbir kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; tebliğ tarihini not edin. Soruşturma lehinize sonuçlanırsa göreve iade edilmeniz ve ödenmeyen aylıklarınızın verilmesi gerekir. Tedbirin süresini ve gerekçesini takip edin.
Kısaca: Kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı hareket ederek ya da görevinin gereklerini yapmada ihmal veya gecikme göstererek kişilerin mağduriyetine, kamunun zararına neden olması veya kişilere haksız kazanç sağlamasıdır. Fiil rüşvet gibi başka bir suç oluşturuyorsa o suçtan cezalandırılır.
Nerede görürsünüz? CİMER'e veya savcılığa yapılan şikâyetlerden sonra gelen "soruşturma izni verilmemesine" ya da "soruşturma izni verilmesine" kararında; savcılık kararlarında "TCK 257" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Şikâyetinizde görevlinin hangi işlemi, ne zaman ve hangi kurala aykırı yaptığını belgeleriyle açıklayın. Memurlar hakkında soruşturma çoğu zaman 4483 sayılı Kanun'a göre izin gerektirir; izin verilmemesine ilişkin karara itiraz edebilirsiniz, tebligattaki süreye dikkat edin.
Kısaca: Davanın, kararı veren mahkemenin değil başka türden bir mahkemenin (ör. asliye hukuk yerine iş mahkemesinin) görev alanında olduğuna dair karardır. Davanız bitmez; dosya görevli mahkemeye gönderilebilir.
Kısaca: Muhafaza etmek veya belli bir şekilde kullanmak üzere kendisine teslim edilen başkasına ait mal üzerinde, teslim amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da teslimi inkâr etmektir. Eski adı "emniyeti suistimal"dir. Basit hâli şikâyete bağlıdır; meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilen mallarda işlenmesi nitelikli hâldir.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen "güveni kötüye kullanma suçundan" ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 155/1" veya "TCK 155/2" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız teslimi gösteren belge, makbuz, sözleşme ve yazışmaları sunun; basit hâlde altı aylık şikâyet süresine dikkat edin. Alacağınız için icra veya dava yolu ayrıca değerlendirilebilir. Zararın giderilmesi indirim sağlayabilir; uzlaştırma kapsamında olup olmadığı dosyaya göre değişir.
Kısaca: Suç işleyen kişiye ceza ile birlikte ya da ceza yerine uygulanan, kişinin ve toplumun korunmasına yönelik yaptırımdır. Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, müsadere, çocuklara ve akıl hastalarına özgü tedbirler bunlar arasındadır. Ceza gibi kusurun karşılığı olmaktan çok, tehlikenin önlenmesine yöneliktir.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm fıkrasında "TCK 53. maddesinde yazılı hak yoksunluklarına", "müsaderesine" veya "çocuklara özgü güvenlik tedbirine" gibi ifadelerle.
Ne yapmalısınız? Hükümde size uygulanan güvenlik tedbirini ve ne kadar süreceğini kontrol edin. Bu tedbirler hükmün bir parçasıdır; itirazlarınızı hükme karşı kanun yoluna başvururken birlikte ileri sürebilirsiniz.
Kısaca: Yakalanan şüphelinin, soruşturmanın yürütülmesi için Cumhuriyet savcısının emriyle kolluk birimlerinde kısa süreli tutulmasıdır. Gözaltı süresi kural olarak yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu suçlarda savcı bu süreyi kanundaki sınırlar içinde uzatabilir.
Nerede görürsünüz? Kolluğun düzenlediği gözaltı tutanağında ve "şüpheli ve sanık hakları formu"nda; savcılığın gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin yazısında.
Ne yapmalısınız? Gözaltındaki kişinin yakınlarına haber verilmesini isteme, avukatla görüşme ve susma hakları vardır. Gözaltı işlemine veya süre uzatımına karşı kişi, avukatı veya yakınları sulh ceza hâkimliğine başvurarak derhâl serbest bırakılmasını isteyebilir.
Kısaca: Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin yazılı emre karşı, kişinin hemen serbest bırakılması için sulh ceza hâkimliğine yapılan başvurudur. Başvuruyu gözaltındaki kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derecede kan hısımı yapabilir. Hâkim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve başvuruyu en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırır.
Nerede görürsünüz? Kolluğun verdiği gözaltı belgesi ve "şüpheli ve sanık hakları formu"nda; sulh ceza hâkimliğinin "itirazın reddine" veya "şüphelinin serbest bırakılmasına" kararında.
Ne yapmalısınız? Başvuruyu gecikmeden ve dilekçeyle yapın; gözaltı için gerekli şartların bulunmadığını gerekçesiyle açıklayın. Hukuka aykırı gözaltı nedeniyle sonradan tazminat istenebilir.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
