Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün A harfiyle başlayan terimleri (1. sayfa: Abonelik sözleşmesinin feshi – Arama kararı). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Elektrik, su, doğal gaz, internet, telefon veya spor salonu gibi aboneliklerinin tüketici tarafından sona erdirilmesidir. Süresi belirlenmemiş aboneliklerde tüketici, gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden istediği zaman feshedebilir; satıcı feshi zorlaştıramaz.
Nerede görürsünüz? Abonelik sözleşmelerinde ve taahhütnamelerde; fesihten sonra gelen son faturada "cayma bedeli" veya "taahhüt bozma bedeli" kalemi olarak.
Ne yapmalısınız? Fesih bildirimini yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapın ve kaydını saklayın; satıcı talebi kural olarak bildirimin ulaşmasından itibaren yedi gün içinde yerine getirir. Elektrik, su, doğal gaz ve elektronik haberleşmede taahhüdü erken bozarsanız istenecek bedel, size sağlanıp henüz tahsil edilmemiş indirim ve faydalarla sınırlıdır.
Kısaca: Metni veya tutarı doldurulmadan imzalanıp karşı tarafa verilen belgedir; halk arasında "boş senet" denir. İmzalayan kişi, belgenin sonradan aralarındaki anlaşmaya uygun şekilde doldurulmasını kabul etmiş sayılır.
Nerede görürsünüz? Bonolara ve sözleşmelere ilişkin itiraz ve menfi tespit dilekçelerinde "senet açığa imzalanmıştır" savunmasıyla; ceza dosyalarında "açığa imzanın kötüye kullanılması" suçu olarak.
Ne yapmalısınız? Boş belgeye imza atmaktan kaçının. Senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğunu kural olarak yazılı delille ispat etmeniz gerekir; iyi niyetli üçüncü kişiye karşı bu savunma çoğu zaman ileri sürülemez. Açığa imzanın kötüye kullanılması şikâyete bağlı bir suçtur; şikâyet süresine dikkat edin.
Kısaca: Haciz sırasında borçlunun borcu karşılayacak malı bulunmadığında veya satış parası yetmediğinde alacaklıya verilen belgedir. Borç ortadan kalkmaz; belge borcun ödenmeyen kısmını gösterir. Alacaklı ileride borçlunun malı olduğunu öğrenirse yeniden takip yapabilir.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta icra dosyasında "aciz vesikası" veya "borç ödemeden aciz belgesi" olarak; haciz tutanağında "haczi kabil mal bulunamadı" notunda.
Ne yapmalısınız? Aciz vesikasına bağlanan alacak, borçluya karşı vesikanın düzenlenmesinden itibaren yirmi yılda zamanaşımına uğrar. Vesikadaki miktar için borçludan faiz istenemez. Belgeyi alan alacaklı bir yıl içinde yeniden takibe geçerse yeni ödeme emri gerekmez.
Kısaca: Kefilin alacaklıya karşı ancak asıl borçlu ödeme yapamaz hâle geldiğinde sorumlu olduğu kefalet türüdür. Alacaklı kural olarak önce asıl borçluya başvurmalıdır; kefile ancak kanunda sayılan durumlarda (ör. borçlu hakkında aciz belgesi alınması, borçlunun iflası) gidebilir.
Nerede görürsünüz? Kefalet sözleşmelerinde "adi kefil" ibaresiyle; kefil hakkında başlatılan takiplere itirazda "önce asıl borçluya başvurulmalıdır" savunmasıyla.
Ne yapmalısınız? Kefalet sözleşmesinde azami tutarın, kefalet tarihinin ve kefalet türünün kendi el yazınızla yazılıp yazılmadığını kontrol edin; şekil eksikliği kefaleti geçersiz kılabilir. Adi kefil olduğunuz hâlde doğrudan takip edildiyseniz bunu süresi içinde itirazınızda ileri sürün. Müteselsil kefalette bu koruma yoktur.
Kısaca: İki veya daha fazla kişinin emek ve sermayelerini ortak bir amaç için birleştirdiği, tüzel kişiliği olmayan ortaklıktır. Şirket kurmadan birlikte dükkân işletmek veya ortak iş yapmak tipik örneklerdir. Ortaklar, kural olarak ortaklık adına girilen borçlardan üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur.
Nerede görürsünüz? Ortaklar arasındaki alacak, kâr payı ve tasfiye davalarında "adi ortaklığın feshi ve tasfiyesi" talebiyle; vergi kayıtlarında "adi ortaklık" olarak.
Ne yapmalısınız? Ortaklığı yazılı bir sözleşmeyle kurun; payları, kâr-zarar paylaşımını, yönetimi ve ayrılma şartlarını açıkça yazın. Ortaklık sona ererse mallar ve alacaklar tasfiye edilerek paylaştırılır. Taşınmazdaki paylı mülkiyetin sona erdirilmesi ise ayrı bir dava olan ortaklığın giderilmesiyle yapılır.
Kısaca: Adliyelerde kurulan; suç mağdurlarını, özellikle çocukları, kadınları, engellileri ve ağır suçların mağdurlarını yargılama süreci boyunca bilgilendiren, yönlendiren ve psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı gibi uzmanlar aracılığıyla destekleyen birimdir. Bazı adliyelerde mağdurun sanıkla yüz yüze gelmeden dinlenebildiği adli görüşme odaları da bulunur.
Nerede görürsünüz? Adliyedeki yönlendirme tabelalarında; savcılık veya mahkeme yazılarında "mağdurun adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yönlendirilmesine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Bir suçun mağduruysanız haklarınız, dosyanın aşamaları ve başvurabileceğiniz destekler hakkında bu birimden ücretsiz bilgi alabilirsiniz. Çocuğunuz mağdur veya tanıksa ifadesinin uzman eşliğinde ve uygun bir ortamda alınmasını isteyin.
Kısaca: Suç delili olduğu veya müsadere edilebileceği düşünülerek el konulan eşyanın (telefon, para, silah, belge gibi) dosya sonuçlanıncaya kadar kayıt altına alınarak saklandığı birimdir. Her eşyaya bir emanet numarası verilir. Muhafazasına gerek kalmayan veya müsaderesi gerekmeyen eşya, kendiliğinden ya da istem üzerine hak sahibine geri verilir.
Nerede görürsünüz? El koyma tutanağında ve iddianamede "… emanet sırasına kayıtlı"; kararın hüküm fıkrasında "…sırasında kayıtlı eşyanın sahibine iadesine" veya "müsaderesine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Eşyanıza el konulduysa tutanağın bir örneğini ve emanet numarasını isteyin. Eşyanın delil olarak saklanmasına artık gerek olmadığını düşünüyorsanız savcılığa veya mahkemeye iade talebiyle başvurabilirsiniz.
Kısaca: Tutuklama nedenleri bulunduğunda kişiyi tutuklamak yerine serbest bırakıp bazı yükümlülüklere bağlamaktır: yurt dışına çıkamamak, belirli yerlere düzenli başvurmak (imza), konutunu terk etmemek, silah taşımamak, belirli yerlere gitmemek gibi. Tutuklama yasağı bulunan hâllerde de uygulanabilir. Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme karar verir.
Nerede görürsünüz? Sulh ceza hâkimliği kararında "CMK 109 uyarınca adli kontrol şartıyla serbest bırakılmasına" ifadesiyle ve yükümlülüklerin sayılmasıyla.
Ne yapmalısınız? Yükümlülüklere eksiksiz uyun; kasten uymazsanız hakkınızda tutuklama kararı verilebilir. Karara iki hafta içinde itiraz edebilir, koşullar değişirse kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilirsiniz.
Kısaca: Bir suç nedeniyle mahkemenin verdiği, gün sayısı ile bir gün karşılığı tutarın çarpılmasıyla hesaplanan para cezasıdır. Trafik cezası gibi idari para cezalarından farklıdır; bir ceza mahkûmiyetidir.
Nerede görürsünüz? Hükümde "… gün karşılığı … TL adli para cezası ile cezalandırılmasına" ifadesiyle; karar kesinleştikten sonra savcılıktan gelen "ödeme emri"nde.
Ne yapmalısınız? Savcılığın ödeme emrinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde ödeyin. Mahkeme taksitle ödemeye karar vermişse taksitleri aksatmayın; bir taksit ödenmezse kalan tutarın tamamı istenir. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir.
Kısaca: Türk mahkemelerince verilip kesinleşen mahkûmiyet kararlarının ve kanunda sayılan bazı kararların Adalet Bakanlığınca tutulan resmî kaydıdır. Halk arasında "sabıka kaydı" denir. HAGB kararları ayrı bir sistemde tutulur ve adli sicil belgesinde görünmez.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'teki adli sicil kaydı (sabıka kaydı) sorgulama hizmetinde; işe girişte istenen adli sicil belgesinde "kaydı yoktur" ya da mahkûmiyet listesi şeklinde.
Ne yapmalısınız? Belgeyi e-Devlet'ten alabilir, kullanım amacını seçebilirsiniz. Kaydınızda hata veya silinmesi gereken bir mahkûmiyet görürseniz Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne ya da bulunduğunuz yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilirsiniz.
Kısaca: Cezanın infazı tamamlandığında, şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık nedeniyle mahkûmiyetin sonuçları ortadan kalktığında, ceza zamanaşımı dolduğunda ya da genel af çıktığında kayıt adli sicilden silinir ve arşiv kaydına alınır. Kişinin ölümüyle kayıtlar tamamen silinir. Arşivdeki kaydın silinmesi ise ayrı şartlara bağlıdır.
Nerede görürsünüz? e-Devlet adli sicil belgesinde kaydın artık görünmemesiyle; Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne verilen silinme dilekçesine verilen cevapta.
Ne yapmalısınız? Cezanız infaz edildiği hâlde kayıt görünmeye devam ediyorsa infaz belgeleriyle birlikte Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurun. Silinen kaydın bir süre arşivde kalacağını unutmayın.
Kısaca: Her yıl 20 Temmuz'da başlayıp 31 Ağustos'ta biten dönemdir. Bu sürede hukuk mahkemeleri kural olarak duruşma yapmaz; ancak ihtiyati tedbir, nafaka, çekişmesiz yargı işleri gibi kanunda sayılan acele işler görülür.
Ne yapmalısınız? Hukuk davalarında adli tatile rastlayan süreler işlemez; tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzamış sayılır. Ceza, idari yargı ve icra dosyalarında farklı kurallar uygulandığı için sürenizi ayrıca kontrol edin; acele işlerde süreler tatilde de işler.
Kısaca: Yaralanmanın ağırlığı, ölüm sebebi, akıl sağlığı ve cezai sorumluluk, yaş tespiti, maluliyet oranı gibi tıbbi konularda Adli Tıp Kurumu veya adli tıp uzmanlarınca savcılık ya da mahkeme için düzenlenen bilirkişi raporudur.
Nerede görürsünüz? Dosyada "Adli Tıp Kurumu … İhtisas Kurulu" veya "Adli Tıp Şube Müdürlüğü" raporu başlığıyla; mahkemenin "Adli Tıp Kurumuna müzekkere yazılmasına" ara kararında.
Ne yapmalısınız? Muayeneye çağrıldığınızda belirtilen gün ve saatte, kimliğiniz ve elinizdeki tüm hastane kayıtları, filmler ve epikriz raporlarıyla gidin. Rapor dosyaya geldiğinde içeriğini inceleyin; hatalı gördüğünüz noktalara karşı beyanda bulunabilir, ek rapor veya üst kurul incelemesi isteyebilirsiniz.
Kısaca: Ekonomik durumu dava giderlerini karşılamaya yetmeyen kişinin, harç ve masraflardan geçici olarak muaf tutulması ve gerekirse baro tarafından ücretsiz avukat görevlendirilmesidir.
Nerede görürsünüz? Dava dilekçesinde veya ayrı bir dilekçede "adli yardım talebimiz" şeklinde; mahkemenin bu talep hakkındaki ara kararında.
Ne yapmalısınız? Mahkemeye gelir durumunuzu gösteren belgelerle (ör. muhtarlıktan fakirlik belgesi, gelir belgeleri) başvurabilirsiniz. Avukat için barodaki adli yardım bürosuna da başvurulabilir. Davayı kaybederseniz ertelenen giderler sonradan sizden istenebilir.
Kısaca: Türkiye'de yaşayan herkesin yerleşim yeri ve diğer adreslerinin Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce elektronik ortamda tutulduğu sistemdir (kısaca AKS). Mahkemeler ve icra daireleri, adresi bulunamayan kişinin adresini bu sistemden öğrenir.
Nerede görürsünüz? Tebliğ mazbatasında "adres kayıt sistemindeki adres" ifadesiyle; mahkemenin adres araştırmasına ilişkin ara kararlarında; e-Devlet'teki yerleşim yeri belgesinde.
Ne yapmalısınız? Kayıtlı adresinizin gerçekte oturduğunuz yer olmasına dikkat edin. Bu adrese yapılan tebligat, orada oturmasanız bile geçerli sayılır ve süreler işlemeye başlar. Bu yüzden taşındığınızda kanuni süre içinde adres değişikliği bildirimi yapın.
Dayanak: 5490 s. Nüfus Hizmetleri K. m.50; 7201 s. Tebligat K. m.10/2, 21/2
Kısaca: Kat maliklerinin; yönetici ücreti, ortak elektrik, asansör, temizlik, kalorifer gibi ortak giderlere, yönetim planı veya kanuna göre (kural olarak arsa payı oranında) katılma borcudur. Zamanında ödenmeyen aidat için kanunda aylık yüzde beş gecikme tazminatı öngörülmüştür. Kiracı da kira bedeliyle sınırlı olarak malikle birlikte sorumludur.
Nerede görürsünüz? Yöneticinin gönderdiği borç bildiriminde; icra takibinde "ortak gider ve gecikme tazminatı alacağı" ifadesiyle; kat malikleri kurulu kararlarında.
Ne yapmalısınız? Aidatın hangi karara ve işletme projesine dayandığını yöneticiden isteyebilirsiniz. Haksız bir aidat talebine karşı itiraz yollarını kullanın. Yönetim icra takibi başlatabilir; dava yoluna gidilecekse önce arabuluculuk zorunludur.
Dayanak: 634 s. KMK m.20; m.22; 6325 s. Arabuluculuk K. m.18/B
Kısaca: Ailenin birlikte yaşadığı ev, tapuda yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa bile, o eş diğer eşin açık rızası olmadan evi satamaz, ipotek ettiremez veya kira sözleşmesini feshedemez. Malik olmayan eş, tapu kütüğüne bu durumu gösteren "aile konutu" şerhi koydurabilir.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının şerhler bölümünde "aile konutudur" ifadesiyle; tapu iptali ve tescil davalarında "TMK 194 uyarınca aile konutu" iddiası olarak.
Ne yapmalısınız? Evlilik belgesi ve yerleşim yeri kaydınızla tapu müdürlüğüne başvurarak şerh koydurabilirsiniz. Şerh olmasa da aile konutu koruması vardır, ancak şerh iyi niyetli alıcı savunmasını önemli ölçüde engeller. Evin rızanız dışında devredildiğini öğrenirseniz tapu iptali ve tescil davası açılabilir.
Kısaca: Boşanma, nafaka, velayet, kişisel ilişki, soybağı, evlat edinme, mal rejimi gibi aile hukukundan doğan dava ve işlere bakan özel (ihtisas) mahkemesidir. Aile içi şiddete karşı koruma tedbirleri de aile mahkemesi hâkiminin görevindedir. Ayrı aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.
Nerede görürsünüz? Tebligat ve kararlarda "… Aile Mahkemesi" veya "Asliye Hukuk Mahkemesi (Aile Mahkemesi sıfatıyla)" başlığıyla.
Ne yapmalısınız? Aile mahkemesi davalarında sosyal çalışma görevlisi, psikolog gibi uzmanlar dosyada rapor hazırlayabilir; bu görüşmelere katılın. Çocukla ilgili konularda mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır.
Dayanak: 4787 s. Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair K. m.4
Kısaca: Aile mahkemelerinde görevli psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılar, hâkimin görevlendirmesiyle tarafları ve çocuğu görüşmeye çağırır, gerektiğinde ev ziyareti yapar ve aile ortamı hakkında rapor hazırlar. Bu rapora "sosyal inceleme raporu" (SİR) denir. Mahkeme raporla bağlı değildir ama velayet ve kişisel ilişki kararlarında önemli rol oynar.
Nerede görürsünüz? Mahkemenin "dosyanın sosyal inceleme raporu alınmak üzere uzmana tevdiine" ara kararında; UYAP'ta "sosyal inceleme raporu" adıyla.
Ne yapmalısınız? Uzmandan gelen görüşme davetine kimliğinizle ve gerekirse çocukla birlikte katılın; sorulara açık ve doğru cevap verin. Rapor dosyaya geldiğinde içeriğini inceleyin; eksik veya hatalı gördüğünüz yerlere karşı mahkemeye yazılı beyanda bulunun. Uzmanlar, hâkimin reddi sebepleriyle reddedilebilir.
Kısaca: Akıl hastalığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli ölçüde azalmış olan kişiye ceza verilmez; bunun yerine güvenlik tedbiri uygulanır. Bu yetenekler tamamen kaybolmamış ama azalmışsa ceza indirilir.
Nerede görürsünüz? Mahkemenin "sanığın akıl sağlığının tespiti için Adli Tıp Kurumu'na veya tam teşekküllü hastaneye sevkine" ara kararında; hükümde "TCK 32/1 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbirine" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Sanığın geçmiş tedavi, rapor ve ilaç kayıtlarını mahkemeye sunun; gerekirse heyet raporu alınmasını isteyin. Verilen güvenlik tedbirinin sürmesi veya kaldırılması düzenli sağlık raporlarına bağlıdır; bu süreci yakınlarının da takip etmesi gerekir.
Kısaca: Uygulamada "aktif husumet" veya "aktif dava ehliyeti" denilen kavram, davacı sıfatını anlatır: dava edilen hakkın sahibi olan ve bu nedenle davayı açmaya yetkili kişi. Davayı kendisi yürütebilme yeteneği olan "dava ehliyeti"nden farklıdır.
Nerede görürsünüz? Kararlarda: "Davacının aktif dava ehliyeti bulunmadığından davanın reddine", "miras ortaklığına ait hakkın tüm mirasçılarca birlikte dava edilmesi gerektiğinden aktif husumet yokluğu".
Ne yapmalısınız? Dava açmadan önce, istediğiniz hakkın gerçekten size ait olduğunu kontrol edin. Örneğin terekeye ait bir hak için tek başına değil, kural olarak tüm mirasçılarla birlikte veya mirasçılar adına atanan temsilci aracılığıyla dava açılır.
Kısaca: Bir kişinin, başka birinden olan para veya başka bir alacağının ödenmesine karar verilmesi için açtığı davadır. Kira, işçilik, ödünç para veya satış bedeli gibi alacaklar bu yolla istenir. Kararla birlikte alacaklı ilamlı icra takibi yapabilir.
Nerede görürsünüz? Dava dilekçesinde ve kararın hüküm kısmında "… TL alacağın … tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan tahsiline" kalıbıyla.
Ne yapmalısınız? Davadan önce konunun zorunlu arabuluculuğa (iş, ticari, tüketici, kira gibi) tabi olup olmadığını kontrol edin. Alacağın tam miktarını baştan bilemiyorsanız kısmi dava açıp fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tutabilirsiniz. Zamanaşımına dikkat edin ve sözleşme, dekont, yazışma gibi belgelerinizi dilekçeye ekleyin.
Kısaca: Bir kişiden para, mal veya bir iş isteme hakkı bulunan kişi ya da kurumdur. İcra takibinde takibi başlatan ve tahsilat yapılmasını isteyen taraf alacaklıdır; banka, şirket, kamu kurumu veya bir vatandaş olabilir.
Nerede görürsünüz? Ödeme emrinin ve icra emrinin başında "Alacaklı:" satırında, varsa alacaklı vekilinin adıyla birlikte; UYAP Vatandaş Portal'da icra dosyasının taraf bilgilerinde; dava dilekçelerinde ve sıra cetvelinde.
Ne yapmalısınız? Size gelen evrakta alacaklının kim olduğunu ve alacağın dayanağını (fatura, senet, kredi sözleşmesi vb.) kontrol edin. Alacak başka birine devredilmişse (ör. bir varlık yönetim şirketine) alacaklı adı değişmiş olabilir. Ödemeyi dosya numarasıyla icra dairesi hesabına yapmak ispat açısından güvenlidir.
Kısaca: Mahkemelerde duruşmaların kural olarak herkese açık yapılması ilkesidir. Genel ahlak, kamu güvenliği veya kişilerin korunmaya değer menfaatleri gerektirdiğinde duruşma kısmen veya tamamen kapalı yapılabilir. Çocuk sanıkların yargılandığı duruşmalar kapalı görülür.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "açık yargılamaya devam olundu" veya "duruşmanın kapalı yapılmasına" ifadesiyle; mahkeme salonu kapısındaki duruşma listesinde.
Ne yapmalısınız? Açık duruşmaları izleyici olarak takip edebilirsiniz; salonda düzene uymanız ve ses ya da görüntü kaydı almamanız gerekir. Özel hayatınızın veya aile mahremiyetinizin korunması gerekiyorsa duruşmanın kapalı yapılmasını mahkemeden isteyebilirsiniz.
Kısaca: Bir işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinde ya da teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren asıl işin bir bölümünde, işi asıl işverenden alan ve kendi işçileriyle yapan kişi veya şirkettir. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı işçilik alacaklarından birlikte (müteselsilen) sorumludur.
Nerede görürsünüz? SGK kaydında işyeri numarasının sonunda alt işveren numarasıyla; iş mahkemesi kararında "davalıların müştereken ve müteselsilen sorumluluğuna" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Alacaklarınız için hem alt işvereni hem asıl işvereni karşı taraf olarak gösterebilirsiniz. Taşeron değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmaya devam ettiyseniz bu süreler kıdeminiz için önem taşır. Alt işveren ilişkisi muvazaalıysa, baştan itibaren asıl işverenin işçisi sayılabilirsiniz.
Kısaca: En az bir yıl sürmüş evliliklerde eşlerin birlikte başvurması ya da birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesiyle görülen boşanmadır. Hâkim eşleri bizzat dinler ve velayet, nafaka, mal ve tazminat konularını düzenleyen protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesinin tensip zaptında "anlaşmalı boşanma" olarak; duruşma zaptında "tarafların iradelerinin serbestçe açıklandığı" ifadesiyle; kararın hüküm kısmında "protokolün onaylanmasına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Protokolü imzalamadan önce her maddeyi dikkatle okuyun; velayet, nafaka, eşya ve mal paylaşımı ile tazminat konularının açıkça yazıldığından emin olun. Duruşmaya bizzat katılmanız gerekir; hâkim protokolde değişiklik önerebilir, taraflar kabul ederse boşanma kararı verilir.
Kısaca: Apostil, 1961 tarihli Lahey Sözleşmesine taraf ülkelerde, bir ülkede düzenlenmiş resmî belgenin diğer ülkede ayrıca konsolosluk onayı gerekmeden kabul edilmesini sağlayan şerhtir. Belgedeki imza ve mührün gerçekliğini doğrular, belgenin içeriğini değil.
Nerede görürsünüz? Belgenin üzerinde veya ekinde "APOSTILLE" başlıklı kare şeklindeki şerhte; tanıma-tenfiz davalarında istenen belgeler arasında.
Ne yapmalısınız? Türkiye'de düzenlenen belgeler için apostil, belgenin türüne göre valilik veya kaymakamlıklardan, adli belgeler için ise adalet komisyonlarından alınır. Yabancı bir belgeyi Türkiye'de kullanacaksanız apostili belgenin düzenlendiği ülkede yaptırmanız gerekir; ülke sözleşmeye taraf değilse konsolosluk onayı istenir. Ayrıca belgenin yeminli tercümesini yaptırın.
Kısaca: Mahkemenin dava devam ederken verdiği; tanık dinlenmesi, bilirkişiye gidilmesi, belge istenmesi ya da taraflara süre verilmesi gibi davayı sonuçlandırmayan kararlarıdır.
Ne yapmalısınız? Ara kararda size bir iş verilmişse (gider avansı yatırma, belge sunma, tanık bildirme gibi) verilen süreye mutlaka uyun. Ara kararlara karşı kural olarak ayrıca itiraz edilemez; nihai kararla birlikte kanun yoluna taşınır.
Kısaca: Hukuk davalarında ara kararlara karşı kural olarak ayrıca kanun yoluna gidilemez; itirazlar nihai kararla birlikte istinaf veya temyizde ileri sürülür. İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları gibi istisnalar vardır. Ceza muhakemesinde ise tutuklama, adli kontrol, el koyma gibi hâkim kararlarına ayrıca itiraz edilebilir.
Nerede görürsünüz? Ceza dosyalarında kararın altında "…itiraz yolu açık olmak üzere" ifadesiyle; duruşma zaptında ara kararlar arasında.
Ne yapmalısınız? Hukuk davasında bir ara karara katılmıyorsanız itirazınızı dilekçeyle veya duruşmada zapta geçirterek bildirin; bu, ileride kanun yolunda işinize yarar. Ceza muhakemesinde itiraz, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçeyle veya zabıt kâtibine beyanla yapılır.
Kısaca: Adalet Bakanlığı arabulucular siciline kayıtlı, eğitim almış ve sınavı geçmiş hukukçudur. Taraflar arasında karar vermez; tarafları bir araya getirip görüşmeyi yürütür ve çözüm üretmelerine yardımcı olur, kimseyi bir çözümü kabule zorlayamaz.
Nerede görürsünüz? Arabuluculuk bürosundan gelen davet mektubunda, telefon veya SMS bildiriminde; anlaşma belgesinde veya son tutanakta arabulucunun adıyla.
Ne yapmalısınız? Arabulucunun belirttiği toplantıya katılın veya katılamayacaksanız önceden bildirin. Görüşmeler gizlidir; arabuluculukta yapılan teklifler sonradan davada delil olarak kullanılamaz.
Dayanak: 6325 s. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk K.
Kısaca: İşçi-işveren alacakları, ticari alacaklar, kira, ortaklığın giderilmesi ve tüketici uyuşmazlıklarının bir kısmı gibi bazı konularda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculukta anlaşılamazsa düzenlenen son tutanakla dava açılır.
Nerede görürsünüz? Arabuluculuk bürosundan gelen davet mektubunda; dava dilekçesine eklenen "son tutanak"ta; mahkeme kararında "dava şartı yokluğundan usulden ret" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Arabuluculuk toplantısına katılın. Haklı bir sebep olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir.
Dayanak: 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu m.3; 6102 s. TTK m.5/A; 6325 s. Kanun m.18/B
Kısaca: Arabuluculuk faaliyetinin sonunda arabulucunun düzenlediği ve sürecin anlaşmayla mı, anlaşamamayla mı yoksa tarafların katılmamasıyla mı sona erdiğini gösteren belgedir. Dava şartı arabuluculukta dava açabilmek için gerekir.
Nerede görürsünüz? Arabulucunun size verdiği veya e-posta ile gönderdiği belgede; dava dilekçesinin eklerinde.
Ne yapmalısınız? Dava açarken son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dilekçeye ekleyin; eklemezseniz mahkeme bir haftalık kesin süre verir, sunulmazsa dava usulden reddedilir. İşe iade gibi bazı davalarda dava süresi son tutanağın tarihinden başlar.
Kısaca: Arabulucunun hizmeti karşılığı ödenen ücrettir. Tutarı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenir ve her yıl güncellenir.
Nerede görürsünüz? Anlaşma belgesinde "arabuluculuk ücreti" maddesinde; dava sonunda yargılama giderleri arasında.
Ne yapmalısınız? Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan davada haksız çıkan taraftan alınır. Anlaşılırsa, aksi kararlaştırılmadıkça ücreti taraflar eşit öder. Haklı sebep olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir.
Kısaca: Bir aracın, özellikle taşıt kredisi veya finansman borcunun güvencesi olarak banka ya da finans şirketi lehine rehnedilmesidir. Araç sahibi aracı kullanmaya devam eder; ancak araç kaydına rehin şerhi işlenir ve borç ödenmezse alacaklı aracı sattırabilir.
Nerede görürsünüz? Noterde araç satışı sırasında sorgulanan araç kaydında "rehinli" ibaresiyle; taşıt kredisi sözleşmesinde; rehnin paraya çevrilmesi yoluyla başlatılan icra takibinde.
Ne yapmalısınız? İkinci el araç alırken rehin ve haciz kaydını noterde mutlaka sorgulatın. Krediyi kapattıysanız bankadan rehin fek yazısı alıp rehnin kayıttan kaldırıldığını kontrol edin. Borç ödenmezse alacaklı aracın satışını isteyebilir; ödeme emrindeki itiraz süresini kaçırmayın.
Kısaca: Trafiğe tescilli araçların satış ve devri noterde yapılır; noterdeki satış senedinin imzalanmasıyla aracın mülkiyeti alıcıya geçer ve tescil kaydı yeni malik adına düzenlenir. Noter dışında yapılan yazılı veya sözlü anlaşmalar mülkiyeti devretmez.
Nerede görürsünüz? Noter satış senedinde; yeni düzenlenen araç tescil belgesinde (ruhsat); e-Devlet araç sorgulamasında malik bilgisi olarak.
Ne yapmalısınız? Satış öncesinde araç üzerinde haciz, rehin, yakalama veya hasar kaydı olup olmadığını kontrol edin. Bedeli güvenli bir yolla, tercihen noterlerin sunduğu güvenli ödeme sistemiyle ödeyin. Trafik sigortası ve kasko konusunda yeni malik olarak gerekli işlemleri vakit kaybetmeden yapın.
Kısaca: İcra dairesinin, borçlu adına kayıtlı aracın trafik siciline elektronik ortamda haciz koymasıdır. Alacaklı ayrıca aracın yakalanmasını ve muhafazaya alınmasını isteyebilir. Haciz kaydı aracın satışını ve devrini güçleştirir.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'te araç sorgulamada "haciz" veya "yakalamalı haciz" kaydı olarak; noterde satış sırasında; trafik denetiminde.
Ne yapmalısınız? Aracınız yakalanırsa çekici ve otopark masrafları borca eklenir. İkinci el araç alırken e-Devlet veya noter üzerinden haciz ve rehin kaydını mutlaka sorgulayın; hacizli araç alıcı için risklidir. Borç ödenince haczin kaldırılmasını icra dairesinden isteyin.
Kısaca: Suç delillerini elde etmek veya şüpheliyi yakalamak amacıyla kişinin üstünün, eşyasının, konutunun, işyerinin veya aracının aranmasına izin veren karardır. Kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının (konut ve işyeri dışındaki yerlerde kolluk amirinin) yazılı emriyle yapılır.
Nerede görürsünüz? Kapınıza gelen kolluğun gösterdiği arama kararında; dosyadaki "arama ve el koyma tutanağı"nda.
Ne yapmalısınız? Aramanın dayandığı kararı veya emri görmek isteyin; aranan yerin sahibi olarak aramada hazır bulunabilirsiniz. Tutanağı okuyun, el konulan eşyanın listesini kontrol edin ve bir örneğini isteyin. Hukuka aykırı aramayla elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
