Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün B harfiyle başlayan terimleri (1. sayfa: Babalık davası – Bozma kararı). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Evlilik dışında doğan ve babası tarafından tanınmayan çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulmasını sağlayan davadır. Ana ve çocuk dava açabilir; dava babaya, o ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesinin dava dilekçesinde ve kararında "davalının küçüğün babası olduğunun tespitine" ifadesiyle; DNA incelemesi için Adli Tıp'a yazılan müzekkerede.
Ne yapmalısınız? Dava doğumdan önce veya sonra açılabilir; ananın dava hakkı için kanunda doğumdan itibaren işleyen süre vardır, bu nedenle gecikmeden başvurun. Mahkeme genellikle DNA testi yaptırır. Babalık davasıyla birlikte çocuk için nafaka ve ana için doğum giderleri de istenebilir.
Kısaca: İcra dairesinin bankalara gönderdiği haciz yazısı üzerine borçlunun hesabındaki paranın dosya borcu kadar dondurulması ve icra dosyasına aktarılmasıdır. Bloke, haczin bir türüdür.
Nerede görürsünüz? Bankadan gelen SMS veya bildirimde "hesabınıza … İcra Dairesi tarafından bloke konulmuştur" şeklinde; internet bankacılığında "bloke tutar" olarak.
Ne yapmalısınız? Hesaptaki paranın maaş, emekli aylığı veya kanunen haczedilemeyen bir ödeme olduğunu düşünüyorsanız haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra hukuk mahkemesine şikâyette bulunun. Borcu ödeyerek veya anlaşarak blokenin kaldırılmasını icra dairesinden isteyebilirsiniz.
Kısaca: Her baroda bulunan ve avukatlık ücretini ödeyemeyecek durumdaki kişilere hukuk, idare ve icra işlerinde ücretsiz avukat görevlendiren birimdir. Ceza soruşturması ve davalarında şüpheli, sanık ve bazı mağdurlar için görevlendirilen avukatlar ise baroların CMK servisi aracılığıyla belirlenir (CMK avukatı).
Nerede görürsünüz? Baroların adliyedeki adli yardım bürosunda; görevlendirme yazısında "adli yardım avukatı olarak görevlendirilmiştir" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Kimliğiniz ve gelir durumunuzu gösteren belgelerle (gelir belgesi, muhtarlıktan alınan belge gibi) bulunduğunuz yerin barosuna başvurun. Büro durumunuzu inceleyip uygun görürse avukat görevlendirir. Harç ve masraflardan muaf olmak için ayrıca mahkemeden adli yardım istemeniz gerekir.
Dayanak: 1136 s. Avukatlık K. m.176-181; HMK m.334-340
Kısaca: Adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda asliye ceza mahkemesi, iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma açmadan dosya üzerinden karar verebilir. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında "basit yargılama usulünün uygulanmasına" ifadesiyle; iddianameyle birlikte size tebliğ edilen "yazılı beyanda bulunmak üzere" bildirimde.
Ne yapmalısınız? Tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı savunmanızı ve delillerinizi gönderin. Karara karşı itiraz süresi de iki haftadır. İtiraz ederseniz dosya başka bir mahkemede duruşmalı olarak yeniden görülür; yalnızca sanığın itirazında dörtte birlik indirim güvence altında değildir.
Kısaca: Bir davanın açılması ya da istinaf, temyiz gibi kanun yollarına başvurulması sırasında ödenen, miktarı sabit (maktu) harçtır. Davanın değerinden bağımsızdır ve tutarı her yıl güncellenir.
Nerede görürsünüz? Dava açarken veya istinaf/temyiz dilekçesi verirken alınan tahsilat makbuzunda "başvurma harcı" kalemi olarak; kararda "yatırılan başvurma harcının" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Dava açarken başvurma harcını peşin harçla birlikte yatırın. Kanun yoluna başvurduğunuzda da ayrıca başvurma harcı ödenir; eksik yatırılırsa verilen süre içinde tamamlayın. Ödeme gücünüz yoksa adli yardım isteyebilirsiniz.
Kısaca: Evliliği boşanma, ölüm veya iptal ile sona eren kadının, sona erme tarihinden itibaren üç yüz gün geçmeden yeniden evlenememesidir. Amaç doğacak çocuğun babasının belirsizliğini önlemektir. Kadın doğum yaparsa süre kendiliğinden biter. Erkek için böyle bir süre yoktur.
Nerede görürsünüz? Nikâh başvurusunda evlendirme memurunun talep ettiği "iddet müddetinin kaldırılması" kararında; aile mahkemesi kararında.
Ne yapmalısınız? Süre dolmadan evlenmek istiyorsanız aile mahkemesine başvurabilirsiniz. Önceki eşle yeniden evlenecekseniz veya önceki evlilikten gebe olmadığınızı doktor raporuyla gösterirseniz mahkeme süreyi kaldırır.
Kısaca: Bir davada karar verilebilmesi, başka bir mahkemede görülen davanın veya bir idari makamın vereceği kararın sonucuna bağlıysa, mahkeme o sonucu beklemeye karar verebilir. Örneğin tapu iptali davasının sonucunu bekleyen bir ecrimisil davası bu şekildedir.
Nerede görürsünüz? Ara kararda "…sayılı dosyanın sonucunun bekletici sorun yapılmasına" ifadesiyle; UYAP'ta duruşmaların uzun aralıklarla ertelenmesiyle.
Ne yapmalısınız? Beklenen dosyanın mahkemesini ve esas numarasını takip edin; o dosya sonuçlanıp kesinleştiğinde kararı ve kesinleşme şerhini beklenen dosyaya sunun. Bekletici sorun sebebiyle davanız uzayabilir.
Kısaca: Belediye encümeni; belediye başkanı, belediye meclisinin seçtiği üyeler ve birim amirlerinden oluşan karar organıdır. İmar para cezası, yıkım, kamulaştırma, kira ve ihale işleri gibi konularda karar verir. Encümen kararları birer idari işlemdir.
Nerede görürsünüz? Belediyeden gelen yazıda "Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı" ifadesiyle; kararın tebliğ yazısında.
Ne yapmalısınız? Kararın tebliğ tarihini not edin ve içeriğini inceleyin. Karara karşı idare mahkemesinde, özel bir süre gösterilmemişse 60 gün içinde iptal davası açılabilir. Karar dosyasını (tutanak, fotoğraf, ölçüm) belediyeden isteyebilirsiniz.
Kısaca: Belge ibrazı, davada dayanılan belgenin mahkemeye verilmesidir. Taraf kendi elindeki belgeleri sunar; karşı tarafın veya bir kurumun elindeki belgelerin getirtilmesini de mahkemeden isteyebilir. Mahkeme ibrazına karar verdiği hâlde karşı taraf haklı bir sebep olmadan belgeyi sunmazsa, belgenin içeriği hakkında diğer tarafın beyanı kabul edilebilir.
Nerede görürsünüz? Ara kararda "davalıya, elinde bulunan … belgelerini ibraz etmesi için kesin süre verilmesine"; kurumlara yazılan müzekkerelerde "… belgelerin mahkememize gönderilmesi" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Elinizdeki belgeleri dilekçenizle birlikte okunaklı ve eksiksiz sunun. Karşı tarafta veya bir kurumda bulunan bir belgeyi istiyorsanız belgenin ne olduğunu, kimde bulunduğunu ve neyi ispatlayacağını açıkça yazın.
Kısaca: Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla bir kişiye mirasın tamamını veya bir oranını değil, belirli bir malı, parayı ya da yararlanma hakkını bırakmasıdır. Lehine mal bırakılan kişi mirasçı olmaz, "vasiyet alacaklısı" olur ve tereke borçlarından sorumlu tutulmaz.
Ne yapmalısınız? Mirasçılar bırakılan malı vermezse vasiyet alacaklısı onlara karşı dava açabilir. Bu dava hakkı, bırakmayı öğrenmeden veya borç sonradan muaccel olmuşsa o tarihten itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Saklı payı zedeleyen bırakmalar tenkis edilebilir.
Kısaca: Belirli bir süre için veya belirli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlı olarak yapılan iş sözleşmesidir. Esaslı bir sebep olmadıkça üst üste (zincirleme) yapılamaz; yapılırsa sözleşme baştan itibaren belirsiz süreli sayılır.
Nerede görürsünüz? Sözleşme metninde "… tarihleri arasında geçerlidir" ifadesiyle; SGK çıkış bildiriminde "belirli süreli iş sözleşmesinin sona ermesi" nedeniyle; iş mahkemesi kararlarında sözleşmenin niteliğinin tartışıldığı bölümde.
Ne yapmalısınız? Sözleşmenizin gerçekten belirli süreli olup olmadığına bakın: aynı işte yıllarca, her yıl yenilenen sözleşmelerle çalışıyorsanız sözleşme belirsiz süreli sayılabilir. Bu durum iş güvencesi, kıdem ve ihbar haklarınızı etkileyebileceğinden fesih sonrasında bir avukattan destek almanız yararlı olur.
Kısaca: Kasten işlenen bir suçtan hapis cezasına mahkûm olan kişinin, cezasının infazı tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenme, seçme ve seçilme, vesayet, vakıf, dernek ve şirketlerde yöneticilik ve bazı meslekleri icra etme gibi haklardan yoksun kalmasıdır. Kısa süreli (bir yıl veya daha az) hapis cezası ertelenmişse ya da kişi suçu 18 yaşından önce işlemişse bu sonuç uygulanmaz.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm fıkrasında "sanığın TCK 53. maddesinde yazılı haklardan cezasının infazı tamamlanıncaya kadar yoksun bırakılmasına" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Bu yoksunluk, cezanın infazı tamamlanınca kendiliğinden sona erer. Bazı kanunlarda öngörülen ve infazdan sonra da süren yasaklar için ayrıca "memnu hakların iadesi" talebi gerekebilir. Memur, seçilmiş görevli veya şirket yöneticisiyseniz kararın bu sonuçlarını önceden değerlendirin.
Kısaca: Yargılama sonunda mahkemenin; fiilin suç olmadığına, suçun sanık tarafından işlenmediğine, işlendiğinin ispatlanamadığına ya da fiilde hukuka uygunluk sebebi bulunduğuna karar vermesidir. Beraat kararı mahkûmiyet doğurmaz ve adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm kısmında "sanığın … suçundan CMK 223/2-… maddesi gereğince beraatine" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Karar kesinleşinceye kadar bekleyin; savcılık veya katılan istinafa başvurabilir. Beraat ettiyseniz ve gözaltında ya da tutuklu kaldıysanız, kanundaki süreler içinde Devlete karşı tazminat davası açma hakkınız olabilir. Kararın kesinleştiğini gösteren şerhli örneği almanız yararlıdır.
Kısaca: Taraflardan birinin dava sürecinde bir rapora, karşı tarafın iddiasına veya mahkemenin bir ara kararına ilişkin görüşünü ve açıklamasını bildirdiği dilekçedir.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta dosyanın evrak listesinde "beyan dilekçesi" olarak.
Ne yapmalısınız? Karşı taraf bir beyan dilekçesi verdiyse içeriğini okuyun; size süre verildiyse süresi içinde cevap verin.
Kısaca: Tapu kütüğünde, taşınmazın hukuki durumu hakkında üçüncü kişileri bilgilendiren kayıtların yazıldığı sütundur. Yönetim planı, muhdesat (başkasına ait ağaç veya yapı), imar uygulaması, yapı kayıt belgesi gibi notlar burada yer alır. Beyanlar kural olarak bilgi niteliğindedir; şerh ve haciz gibi kayıtlar ise ayrı hanelerde gösterilir.
Nerede görürsünüz? e-Devlet Tapu Bilgileri sorgulamasında ve tapu kayıt örneğinde "Beyanlar" başlığı altında: "Yönetim planı … tarihlidir", "Muhdesat … aittir" gibi.
Ne yapmalısınız? Taşınmaz alırken tapu kaydının yalnızca malik bölümüne değil, beyanlar, şerhler ve rehinler bölümlerine de bakın. Anlamadığınız bir beyan varsa dayanağı olan belgeyi tapu müdürlüğünden isteyin.
Kısaca: "Bihakkın" hakkıyla, tam olarak demektir. Hükümlünün cezasını cezaevinde tamamlaması ya da koşullu salıverildikten sonra denetim süresini iyi hâlle geçirmesi sonucunda cezanın infaz edilmiş sayılmasını anlatır. Bu tarih, cezanın tamamlandığı tarih olarak esas alınır.
Ne yapmalısınız? Bihakkın tahliye tarihini infaz savcılığından veya e-Devlet'teki adli sicil kaydınızdan öğrenebilirsiniz. Memnu hakların iadesi ve kayıt silinmesi gibi işlemlerde süreler bu tarihe göre hesaplandığından tarihi not edin.
Dayanak: 5275 s. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında K. m.107
Kısaca: "Bila" eski dilde "-sız, -meden" anlamındadır; bila tebliğ iade, evrakın muhataba tebliğ edilemeden geri gönderildiğini anlatır. Adreste tanınmama, taşınma, adresin eksik veya yanlış olması gibi nedenlerle olur. Bu durumda tebliğe bağlı süreler işlemeye başlamaz.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta tebligatın durumunda "bila tebliğ" ya da "iade" olarak; mazbatada tebliğ memurunun "adreste tanınmıyor", "taşınmış" gibi açıklamasıyla.
Ne yapmalısınız? Karşı tarafa yapılacak tebligat iade olduysa mahkeme genellikle size adres araştırması için süre verir ya da adres kayıt sistemindeki adrese yeniden tebligat çıkarır; ara karardaki işi süresinde yapın. Kendi tebligatınız dönmüşse adresinizi güncelleyin ve dosyayı UYAP'tan takip edin.
Kısaca: Belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen taraf, karşı tarafa önceden haber vermek zorundadır. Bu süre işçinin kıdemine göre altı aydan az ise iki, altı ay–bir buçuk yıl arası dört, bir buçuk–üç yıl arası altı, üç yıldan fazla ise sekiz haftadır. Süreye uyulmamasının yaptırımı ihbar tazminatıdır.
Nerede görürsünüz? Fesih bildiriminde ya da istifa dilekçesinde "… haftalık ihbar öneliniz verilmiştir" veya "ihbar süresi ücreti peşin ödenmiştir" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Bildirim süresi boyunca işveren, yeni iş aramanız için size günde en az iki saat iş arama izni vermelidir. İstifa ediyorsanız siz de bu süreye uyun; aksi hâlde işveren ihbar tazminatını sizden isteyebilir. Haklı nedenle derhal fesihlerde bildirim süresi gerekmez.
Kısaca: Herkesin kamu kurum ve kuruluşlarından, kanundaki istisnalar dışında, bilgi ve belge isteyebilme hakkıdır. Devlet sırrı, ticari sır, kişisel bilgiler ve devam eden soruşturmalar gibi konular istisnadır.
Nerede görürsünüz? Kurumların internet sitesindeki "bilgi edinme" bağlantısında, e-Devlet ve CİMER üzerinden yapılan başvurularda.
Ne yapmalısınız? Başvurunuzu adınız, imzanız ve adresinizle yazılı veya elektronik olarak yapın. Kurum on beş iş günü içinde cevap vermelidir (zorunlu hâllerde süre uzayabilir). Talebiniz reddedilirse on beş gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na itiraz edebilir veya idari yargıya başvurabilirsiniz.
Dayanak: 4982 s. Bilgi Edinme Hakkı K. m.6, m.11, m.13
Kısaca: Kişinin, davranışının sonucunu öngördüğü hâlde bu sonucun gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket etmesidir. Bilinçli taksirde taksirli suçun cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Fail sonucu kabullenmişse artık bilinçli taksir değil, olası kast söz konusudur.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "sanığın bilinçli taksirle hareket ettiği kabul edilerek TCK 22/3 uyarınca cezasının artırılmasına" ifadesiyle; ağır trafik ihlali içeren kaza dosyalarında.
Ne yapmalısınız? Bilinçli taksir kabulü cezayı ve bazı suçlarda şikâyet şartını etkileyebilir (ör. taksirle yaralamada). Mahkemenin bu nitelendirmeyi neye dayandırdığını gerekçeli kararda kontrol edin; itirazınızı kanun yolunda ileri sürün.
Kısaca: Mahkemenin, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren bir konuyu (hesaplama, değer tespiti, kusur oranı, tıbbi durum gibi) bilirkişiye inceletmesidir. İnceleme dosya üzerinden yapılabileceği gibi keşif sırasında yerinde de yapılabilir; sonunda bilirkişi raporu düzenlenir.
Nerede görürsünüz? Ara kararlarda "dosyanın bilirkişiye tevdiine", "bilirkişi incelemesi için gider avansı yatırılmasına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Bilirkişi ücreti için istenen avansı verilen süre içinde yatırın; yatırılmazsa o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılabilirsiniz. Rapor size tebliğ edilince iki hafta içinde itiraz ve açıklamalarınızı bildirebilirsiniz. Hukuk davalarında kendi aldırdığınız uzman görüşünü de dosyaya sunabilirsiniz.
Kısaca: Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda (hesap, kusur oranı, değer tespiti, sağlık raporu gibi) mahkemenin görevlendirdiği uzmanın hazırladığı rapordur. Mahkeme raporla bağlı değildir ama çoğu zaman kararda belirleyici olur.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta "bilirkişi raporu" olarak ve size tebliğ edilen rapor örneğinde.
Ne yapmalısınız? Rapor size tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde eksik veya hatalı gördüğünüz noktalara itiraz edebilir, ek rapor veya yeni bilirkişi isteyebilirsiniz. Süre geçerse itiraz hakkınız zayıflar.
Kısaca: Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişinin raporunda eksik, açık olmayan veya hatalı gördüğünüz hususların tamamlatılmasını, ek rapor alınmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını istemektir. İtirazın gerekçeli olması gerekir; sadece "rapora itiraz ediyoruz" demek çoğu zaman yeterli olmaz.
Nerede görürsünüz? Size tebliğ edilen bilirkişi raporu ve ara kararda "rapora karşı beyan ve itirazlarınızı bildirmeniz" ihtarıyla; UYAP'ta "bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi" olarak.
Ne yapmalısınız? İtirazınızı raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde dilekçeyle bildirin. Hesaplama, kusur oranı veya teknik tespitlerdeki hataları tek tek gösterin; gerekirse kendi aldığınız uzman görüşünü ekleyin. Süre geçerse rapora itiraz imkânınız büyük ölçüde ortadan kalkar.
Kısaca: Bilirkişinin dosyayı inceleyip rapor hazırlaması karşılığında mahkemece belirlenen ücrettir. Ücret, her yıl yayımlanan bilirkişilik asgari ücret tarifesi esas alınarak işin niteliğine göre takdir edilir ve kural olarak bilirkişi incelemesini isteyen ya da ispat yükü kendisinde olan taraftan avans olarak alınır.
Nerede görürsünüz? Ara kararda "bilirkişi ücreti olarak … TL'nin … tarafından kesin süre içinde yatırılmasına, aksi hâlde bu delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağına"; UYAP'ta gider avansı ödemelerinde.
Ne yapmalısınız? Bilirkişi ücretini size verilen süre içinde yatırın; yatırmazsanız o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılabilirsiniz. Davayı kaybeden taraf bu ücreti sonunda yargılama gideri olarak öder; ödeme gücünüz yoksa adli yardım isteyebilirsiniz.
Kısaca: Anayasada güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerinden biri kamu gücü tarafından ihlal edilen kişinin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine yaptığı başvurudur.
Ne yapmalısınız? Başvuru, kanun yollarının tükendiği kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Başvuru harcı her yıl güncellenir; ödeme gücü yoksa adli yardım istenebilir. Başvuru, adliyeler veya yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla da yapılabilir.
Kısaca: Aynı mahkemede veya aynı yerdeki mahkemelerde görülen ve aralarında bağlantı bulunan davaların, tek dosya üzerinden birlikte görülmesine karar verilmesidir. Birleşen dosya asıl dosyanın içinde devam eder.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "…esas sayılı dosya ile birleştirilmesine" şeklinde; UYAP'ta birleşen dosyanın kapatılmasıyla.
Ne yapmalısınız? Davanızın birleştirildiğini görürseniz takibi artık asıl (birleştirilen) dosya numarasından yapın.
Kısaca: Halk arasında "senet" denen ve düzenleyenin, belirli bir parayı belirli bir vadede lehtara veya emrine ödeyeceğini taahhüt ettiği kambiyo senedidir. Kanunda sayılan zorunlu unsurlardan biri eksikse bono sayılmaz.
Nerede görürsünüz? Ödeme emrinde "…vadeli bono" ifadesiyle; kambiyo senetlerine dayalı takip dosyasında senet örneği olarak.
Ne yapmalısınız? Senet imzalarken tutarı, vadeyi ve lehtarı mutlaka doldurun; boş senet imzalamayın. Senet nedeniyle takip başlatıldıysa itiraz süresi 5 gündür ve itiraz icra hukuk mahkemesine yapılır. Senedi ödediyseniz aslını geri alın veya ödendiğine dair yazılı belge isteyin.
Kısaca: Bir kişinin, başka birine belirli bir miktar para borçlu olduğunu yazılı olarak kabul edip imzaladığı belgedir. Kanundaki zorunlu unsurları taşıyan bonodan farklı olarak "adi borç senedi" kambiyo senedi değildir; bu nedenle kambiyo takibine değil genel haciz yoluyla takibe dayanak olabilir.
Nerede görürsünüz? Elden verilen borçlarda imzalanan senetlerde; icra takiplerinde ve alacak davalarında yazılı delil olarak.
Ne yapmalısınız? Borç verirken tutarı, tarihi, geri ödeme zamanını ve tarafların kimliğini içeren imzalı bir senet düzenleyin. Belirli tutarı aşan hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilir; bu sınır her yıl güncellenir. İmzası noterce onaylı veya borçlunun ikrar ettiği bir senetle, itiraz hâlinde itirazın kaldırılması istenebilir.
Kısaca: Borçlunun haczedilebilir malının, borcunu ödemeye yetmediğinin icra takibinde ortaya çıkmasıdır. Bu durum aciz vesikasıyla belgelenir. Borçlunun alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla mallarını kaçırması veya gizlemesi ise suç oluşturabilir.
Nerede görürsünüz? Haciz tutanağında "borçlunun haczi kabil malı bulunamamıştır" notunda; "borç ödemeden aciz vesikası" başlıklı belgede; icra ceza mahkemesinin davetiyesinde.
Ne yapmalısınız? Alacaklıysanız aciz vesikasını saklayın ve borçlunun yeni bir mal edinip edinmediğini izleyin. Borçlunun mallarını başkasına devrederek kaçırdığından şüpheleniyorsanız tasarrufun iptali davası ve şikâyet yollarını bir avukatla değerlendirmeniz yararlı olur.
Kısaca: Borçlunun, kendisine gönderilen ödeme emrindeki borcun tamamına, bir kısmına veya faizine karşı çıkmasıdır. İlamsız takipte süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; alacaklı ancak dava açarak veya mahkemeden itirazı kaldırtarak devam edebilir.
Nerede görürsünüz? Ödeme emrinde "…gün içinde borca itiraz etmeniz…" ihtarında; UYAP'ta "itiraz dilekçesi" ve "takip durdurulmuştur" kaydında.
Ne yapmalısınız? Genel haciz yolunda tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü itiraz edin. Borcun bir kısmını kabul ediyorsanız kabul ettiğiniz miktarı açıkça belirtin. Kambiyo senedine dayalı takipte itiraz 5 gün içinde icra hukuk mahkemesine yapılır. İtirazın tarihli kaydını mutlaka alın.
Kısaca: Bir borcu ödemek veya bir edimi yerine getirmekle yükümlü olan kişidir. İcra dosyasında hakkında takip başlatılan taraf borçlu olarak gösterilir; kefiller ve müşterek borçlular da ayrı ayrı borçlu olarak yazılabilir.
Nerede görürsünüz? Ödeme emri ve icra emrinde "Borçlu:" satırında; haciz tutanağında; e-Devlet'teki UYAP icra dosyası sorgulamasında.
Ne yapmalısınız? Hakkınızda takip varsa ödeme emrindeki süreyi kaçırmayın: genel haciz yolunda itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gün, kambiyo senetlerinde 5 gündür. Borç size ait değilse ya da tutar yanlışsa süresinde itiraz edin; borcu kabul ediyorsanız ödeme veya taksit için alacaklıyla anlaşma yollarını araştırın. Mal beyanı yükümlülüğünüzü de unutmayın.
Kısaca: Eşlerden birinin veya ikisinin birlikte, kanundaki bir boşanma sebebine dayanarak evliliğin sona erdirilmesini mahkemeden istediği davadır. Sebepler; zina, hayata kast ve pek kötü davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelden sarsılmasıdır. Dava anlaşmalı veya çekişmeli olarak görülür.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesinden gelen dava dilekçesi tebligatında; tensip zaptında; kararın hüküm kısmında "tarafların … boşanmalarına" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir. Velayet, nafaka, tazminat ve ziynet gibi taleplerinizi dilekçede açıkça yazın; delillerinizi süresinde bildirin. Boşanma kararı kesinleşmeden yeniden evlenemezsiniz.
Kısaca: Mahkemenin, evlilik birliğinin bozulmasında hangi eşin ne ölçüde sorumlu olduğunu belirlemesidir. Kararlarda "tam kusurlu", "ağır kusurlu", "eşit kusurlu" gibi ifadeler kullanılır. Kusur durumu maddi ve manevi tazminatı, yoksulluk nafakasını ve bazen davanın kabulünü doğrudan etkiler.
Nerede görürsünüz? Boşanma kararının gerekçesinde "davalının ağır kusurlu olduğu" gibi tespitlerde; istinaf ve temyiz dilekçelerinde kusur dağılımına itiraz olarak.
Ne yapmalısınız? Karşı tarafa yüklediğiniz kusurlu davranışları somut olay, tarih ve delille (tanık, mesaj, rapor) gösterin. Daha ağır kusurlu eşin davasına karşı taraf itiraz edebilir. Tazminat isteyen eşin, diğerinden daha az kusurlu olması gerekir; yoksulluk nafakası için de kusurunun daha ağır olmaması aranır.
Kısaca: Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması ve geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı ile korunması için gerekli geçici önlemleri talep olmasa da alır. Tedbir nafakası, çocuğun geçici olarak bir ebeveyne bırakılması ve kişisel ilişki, aile konutu şerhi, mallar üzerine tedbir bunlara örnektir.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında veya ara kararlarda "dava süresince müşterek çocuğun annesi yanında kalmasına", "tedbir nafakasına" ifadeleriyle; tapu kaydında tedbir şerhinde.
Ne yapmalısınız? Dava dilekçenizde ihtiyaç duyduğunuz tedbirleri açıkça isteyin; gelir, gider ve mal kayıtlarını ekleyin. Tedbirler kural olarak boşanma kararı kesinleşene kadar sürer. Koşullar değişirse mahkemeden tedbirlerin değiştirilmesini isteyebilirsiniz.
Kısaca: Boşanan kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadına döner. Ancak kocanın soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu (ör. mesleğinde bu adla tanınması) ve bundan kocaya zarar gelmeyeceğini ispat ederse, hâkim bu soyadını kullanmasına izin verir.
Nerede görürsünüz? Boşanma dava dilekçesinde veya ayrı bir davada "davacının davalı eşinin soyadını kullanmasına izin verilmesi" talebiyle; kararın hüküm kısmında.
Ne yapmalısınız? İzni boşanma davası içinde ya da sonradan ayrı bir davayla isteyebilirsiniz. Mesleğiniz, iş çevreniz veya çocuklarla aynı soyadını taşıma ihtiyacınız gibi somut menfaatinizi belgelerle gösterin. Durum değişirse eski eş, iznin kaldırılmasını isteyebilir.
Kısaca: İşe iade davasını kazanan işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir. Bu ödemeye "boşta geçen süre ücreti" denir ve işçinin işe başlatılıp başlatılmamasından bağımsız olarak doğar; ancak işçinin süresinde işe başvurması gerekir.
Nerede görürsünüz? İşe iade kararının hüküm kısmında "çalıştırılmadığı süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklarının ödenmesine" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Kesinleşen işe iade kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene yazılı olarak (tercihen noter aracılığıyla) işe başlamak için başvurun. Bu süreyi kaçırırsanız fesih geçerli sayılır ve bu alacağı kaybedebilirsiniz.
Kısaca: Temyiz incelemesi sonunda Yargıtay'ın kararı hukuka aykırı bulup ortadan kaldırmasıdır. Dosya genellikle yeniden karar verilmek üzere kararı veren mahkemeye geri gönderilir.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
