Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün H harfiyle başlayan terimleri (1. sayfa: Haberleşmenin gizliliğini ihlal – Hükmen). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Kişiler arasındaki haberleşmenin (mektup, e-posta, anlık mesaj) gizliliğini ihlal etmektir; örneğin başkasının mesajlarını izinsiz okumak veya kaydetmek. Haberleşme içeriklerinin hukuka aykırı olarak ifşa edilmesi ve kişinin kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini karşı tarafın rızası olmadan alenen ifşa etmesi de suçtur. Suç şikâyete bağlıdır.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 132" atfıyla; yazışma ekran görüntüsünün paylaşıldığı dosyalarda.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız ifşa edilen içeriğin nerede ve kim tarafından paylaşıldığını belgeleyin ve altı aylık şikâyet süresi içinde başvurun. Konuşmaların gizlice kaydedilmesi ise ayrıca "kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması" suçunu oluşturabilir.
Kısaca: İcra takibi kesinleştikten sonra borcun ödenmesi için borçlunun taşınır, taşınmaz, maaş veya banka hesabı gibi mal ve haklarına el konulmasıdır. Haczedilen mal satılarak alacaklıya ödeme yapılabilir.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta icra dosyasında "haciz müzekkeresi", "haciz tutanağı"; bankadan gelen bloke bildiriminde.
Ne yapmalısınız? Maaşınızın tamamı haczedilemez; kanunda sınırlar ve haczedilemeyen mallar vardır. Usulsüz haciz için icra hukuk mahkemesine şikâyet yolu açıktır.
Kısaca: İcra dairesinin, borçlunun başka birinden (banka, işveren, kiracı, müşteri gibi) olan alacağını haczetmek için o üçüncü kişiye gönderdiği yazıdır. Üçüncü kişiye, borçluya olan borcunu artık borçluya değil icra dosyasına ödemesi bildirilir.
Nerede görürsünüz? Size gelen tebligatta "İİK 89/1 maddesi gereğince birinci haciz ihbarnamesi" başlığıyla; ardından gelebilecek 89/2 ve 89/3 ihbarnamelerinde.
Ne yapmalısınız? Borçluya borcunuz yoksa veya ihbarnamedeki miktar doğru değilse tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine itiraz edin. Süresinde itiraz etmezseniz borç sizin zimmetinizde sayılır ve sonraki aşamalarda size karşı takip yapılabilir. Bu yazıyı asla cevapsız bırakmayın.
Kısaca: Kendisine haciz ihbarnamesi gelen üçüncü kişinin (banka, işveren, ticari müşteri gibi), borçluya bir borcu bulunmadığını, malın borçluya ait olmadığını veya ihbarnamedeki miktarın yanlış olduğunu icra dairesine bildirmesidir.
Nerede görürsünüz? Size gelen "İİK 89/1" veya "89/2 haciz ihbarnamesi" tebligatında; UYAP'ta "üçüncü şahıs cevabı" olarak.
Ne yapmalısınız? Birinci ve ikinci ihbarnameye tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı itiraz edin; dilekçede icra dairesini, dosya numarasını ve borcunuz olmadığını açıkça yazın. Süresinde itiraz edilmezse üçüncü ihbarname gelir; bu aşamada borçlu olmadığınızı ancak tebliğden itibaren 15 gün içinde açacağınız menfi tespit davasıyla ileri sürebilirsiniz.
Kısaca: Bir mal üzerine haciz konulduğunu gösteren ve tapu, trafik ya da benzeri sicil kayıtlarına işlenen nottur. Şerh, malı satın alacak veya üzerinde hak edinecek kişilere hacizden haberdar olma imkânı verir.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının "şerhler" bölümünde "…İcra Dairesinin … sayılı dosyası ile haciz" ifadesiyle; e-Devlet araç kaydında.
Ne yapmalısınız? Borç ödendiyse veya haciz kalktıysa şerh kendiliğinden silinmez; icra dairesinden haczin kaldırılmasını ve tapu ya da trafik müdürlüğüne terkin yazısı yazılmasını isteyin. Mal alırken mutlaka güncel kayıt sorgulaması yapın.
Kısaca: İcra memurunun haciz sırasında düzenlediği; hangi malların haczedildiğini, değerlerini, kimin yanında bırakıldığını ve orada bulunanların beyanlarını gösteren tutanaktır. Haczin hukuka uygun yapılıp yapılmadığı bu belgeden anlaşılır.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta icra dosyasında "haciz tutanağı" olarak; haciz sırasında size bir örneği verilebilir.
Ne yapmalısınız? Tutanağın bir örneğini isteyin ve okuyun. Haczedilen malın size değil başkasına ait olduğunu söylüyorsanız bu beyanın tutanağa yazılmasını sağlayın. Tutanaktaki bir işlemin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra hukuk mahkemesine şikâyet edebilirsiniz.
Kısaca: İcra takibi sonucunda üzerine haciz konulan taşınır, taşınmaz, araç veya haktır. Hacizli mal, haciz kalkmadıkça alacaklının alacağına güvence oluşturur ve satılarak alacak tahsil edilebilir.
Nerede görürsünüz? Haciz tutanağında haczedilen mallar listesinde; araç ve tapu kayıtlarında "haciz" şerhi olarak.
Ne yapmalısınız? Hacizli malı satmak, başkasına devretmek, kullanılamaz hâle getirmek veya saklamak suç oluşturabilir. Malın size ait olduğunu ve borçluya ait olmadığını ileri sürüyorsanız icra dairesine bildirin; istihkak davası açma yolu vardır.
Kısaca: Bir alacaklının koydurduğu hacze, kanundaki şartları taşıyan başka alacaklıların da katılması ve satış bedelinden birlikte pay almasıdır. Aynı sıradaki alacaklılar parayı alacakları oranında paylaşır.
Nerede görürsünüz? İcra dosyasında "hacze iştirak talebi" olarak; satıştan sonra düzenlenen sıra cetvelinde iştirak eden alacaklılar bölümünde.
Ne yapmalısınız? Takip yaparak iştirak için kural olarak elinizde aciz belgesi, ilam veya resmî ya da onaylı bir belge bulunması ve belgenin ilk haczin dayandığı takipten önceki tarihli olması gerekir. Borçlunun eşi, çocukları ve vesayeti altındaki kişiler bazı şartlarla takip yapmadan da katılabilir. Sıra cetveline itiraz süresine dikkat edin.
Kısaca: Borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için kanunun haczini yasakladığı mal ve haklardır. Örneğin evde ortak kullanılan zorunlu eşyalar, mesleğin icrası için gerekli araç gereç, haline uygun ev ve bazı sosyal yardımlar bunlar arasındadır. Maaşın da yalnızca bir kısmı haczedilebilir.
Nerede görürsünüz? Haciz tutanağında "…haczi kabil olmadığından haczedilmemiştir" notunda; icra hukuk mahkemesi kararında "haczedilmezlik şikâyetinin kabulüne" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Haczedilemeyecek bir malınız haczedildiyse haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra hukuk mahkemesine şikâyet edin. Evin "haline münasip" olup olmadığı gibi konular bilirkişi incelemesi gerektirebilir.
Kısaca: İşçiye, yedi günlük bir zaman dilimi içinde en az yirmi dört saat kesintisiz dinlenme (hafta tatili) verilmesi gerekir. Çalışılmayan hafta tatili günü için de ücret ödenir. İşçi bu günde çalıştırılmışsa, karşılığında ayrıca ücret alacağı doğar.
Ne yapmalısınız? Hafta tatilinde çalıştığınızı gösteren belgeleri (puantaj, giriş-çıkış kayıtları, mesajlar) ve tanıklarınızı not edin. İmzaladığınız bordrolarda bu çalışma gösterilmişse ispat bakımından önem taşır. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır; dava öncesinde arabuluculuk zorunludur.
Kısaca: İçinde kullanılmazsa hakkın tamamen ortadan kalktığı süredir. Zamanaşımından farkı, hâkimin bu süreyi kendiliğinden dikkate alması ve kural olarak kesilmemesi ya da durmamasıdır. Genel kurul kararlarının iptali, mirasın reddi ve idari dava açma süreleri bu türdendir.
Nerede görürsünüz? Mahkeme kararlarında "hak düşürücü süre geçtiğinden davanın reddine" ifadesiyle; kanunlarda "… içinde dava açılmazsa hak düşer" gibi kalıplarla.
Ne yapmalısınız? Size tanınan sürenin hak düşürücü olup olmadığını öğrenin ve son güne bırakmayın; süre geçince karşı taraf itiraz etmese de mahkeme davayı reddeder. Hangi sürenin hangi türde olduğu kanundan kanuna değişir; tereddüt ediyorsanız bir avukattan destek almanız yararlı olur.
Kısaca: Hukuk düzeni içinde haklara ve borçlara sahip olabilmektir. Her insanın hak ehliyeti vardır. Kişilik sağ ve tam doğumla başlar, ölümle sona erer; ana rahmindeki çocuk da sağ doğmak koşuluyla hak ehliyetini ana rahmine düştüğü andan itibaren kazanır. Bu nedenle cenin de mirasçı olabilir.
Nerede görürsünüz? Miras dosyalarında "ana rahmindeki çocuğun hakları saklı tutularak" ifadesiyle; davalarda taraf ehliyeti tartışmasında.
Ne yapmalısınız? Hak ehliyeti kendi başına işlem yapabilmek demek değildir; bunun için ayrıca fiil ehliyeti gerekir. Mirasbırakan öldüğünde ana rahminde bir çocuk varsa paylaşmada onun payının da gözetilmesi gerekir; bu konuda mahkemeye bilgi verin.
Kısaca: Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle saldırmaktır. Yüz yüze, mesajla veya sosyal medyada işlenebilir. Mağdurun yokluğunda hakaretin cezalandırılması için en az üç kişiyle ihtilat (paylaşım) gerekir. Basit hâli şikâyete bağlıdır.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen "hakaret suçundan şüpheli" ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 125" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunun; ekran görüntüsü, ses kaydı ve tanıkları saklayın. Şüpheliyseniz haksız bir fiile tepki veya karşılıklı hakaret hâlinde cezanın indirilebileceğini ya da verilmeyebileceğini değerlendirin. Uzlaştırma kapsamında olup olmadığı dosyaya göre değişir.
Kısaca: Davaları Anayasa, kanun ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatine göre karara bağlayan, görevinde bağımsız olan ve teminat altında bulunan yargı mensubudur. Hiçbir organ, makam veya kişi hâkimlere emir veremez. Halk arasında "yargıç" da denir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptının ve kararın başında "Hâkim: … (Sicil No: …)" satırında; heyetli mahkemelerde "Başkan", "Üye" sıfatlarıyla; müzekkere ve yazıların altındaki imzada.
Ne yapmalısınız? Hâkime duruşmada "Sayın Hâkim" diye hitap edebilirsiniz. Taleplerinizi dilekçeyle veya duruşmada zapta geçirterek iletin; dosyanızla ilgili hâkimle duruşma dışında özel görüşme yapılması uygun değildir. Hâkimin tarafsızlığından şüphe ettiren ciddi bir sebep varsa, kanuna göre reddini isteyebilirsiniz.
Kısaca: Hâkimin, davaya bakmasına engel bir yasaklılık hâli ya da tarafsızlığından şüphe ettirecek bir sebep bulunduğunda, taraflardan talep beklemeden dosyadan çekilmesidir. Hukuk yargılamasında kanun bunu "çekilme", ceza yargılamasında "çekinme" olarak adlandırır.
Nerede görürsünüz? Hâkimin "…sebebiyle davaya bakmaktan çekinmesine/çekilmesine" dair kararında; UYAP'ta dosyanın başka hâkime veya mahkemeye gönderildiğinin görülmesiyle.
Ne yapmalısınız? Çekilme veya çekinme kararı verildiyse dosyanın hangi mahkemeye ya da hâkime geçtiğini ve yeni duruşma gününü UYAP Vatandaş Portal'dan takip edin. Bu karar aleyhinize bir karar değildir; davanız başka bir hâkim tarafından görülmeye devam eder.
Kısaca: Hâkimin tarafsızlığından şüphe ettiren önemli bir sebep (ör. taraflardan biriyle akrabalık, aralarında husumet, aynı davada daha önce görüş bildirmiş olma) bulunduğunda, taraflardan birinin o hâkimin davaya bakmamasını istemesidir. Kanunda ayrıca hâkimin hiç bakamayacağı yasaklılık hâlleri de sayılmıştır.
Ne yapmalısınız? Hukuk davalarında ret talebi en geç ilk duruşmada, sebep sonradan öğrenilmişse öğrenildikten sonraki ilk duruşmada ve yeni bir işlem yapılmadan, dilekçeyle yapılmalıdır. Sebepler ve deliller açıkça gösterilmelidir. Davayı uzatma amaçlı taleplerde para cezası verilebilir.
Kısaca: Kanunen sahip olunan bir hakkın, amacı dışında, yalnızca başkasına zarar vermek veya dürüstlük kuralına aykırı bir çıkar sağlamak için kullanılmasıdır. Medeni Kanun'a göre bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
Nerede görürsünüz? Kararlarda ve dilekçelerde: "Davacının talebi hakkın açıkça kötüye kullanılması niteliğinde olduğundan", "TMK m.2 uyarınca korunamaz", "çelişkili davranış yasağı".
Ne yapmalısınız? Karşı tarafın hakkını kötüye kullandığını düşünüyorsanız bunu somut olaylarla ve belgelerle açıklamanız gerekir. Mahkemeler bu ilkeyi istisnai durumlarda uygular; yalnızca genel bir iddia çoğu zaman yeterli olmaz.
Kısaca: İşçi veya işverenin, kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlar veya zorlayıcı sebepler nedeniyle sözleşmeyi derhal feshetmesidir. Örneğin ücretin ödenmemesi işçiye, işçinin hırsızlığı işverene haklı fesih imkânı verir.
Nerede görürsünüz? Fesih bildiriminde "4857 sayılı Kanun'un 24. (veya 25.) maddesi uyarınca" ifadesiyle; noter ihtarnamesinde; SGK işten çıkış kodunda.
Ne yapmalısınız? Ahlak ve iyi niyete aykırılık sebebiyle fesih, durumu öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde olaydan itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Feshi yazılı ve sebebini açıkça belirterek yapın. İşçinin haklı feshinde kıdem tazminatı istenebilir, ihbar tazminatı istenemez.
Kısaca: Bir kişinin kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar vermesidir; zarar veren bu zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Trafik kazası, darp, mala zarar verme veya komşudan gelen su sızıntısı gibi sözleşme dışı olaylar bu kapsamda değerlendirilir.
Nerede görürsünüz? Maddi ve manevi tazminat dava dilekçelerinde ve kararlarında "haksız eylem" veya "haksız fiil" ifadesiyle; zamanaşımı tartışmalarında.
Ne yapmalısınız? Zararı ve sorumluyu öğrendiğiniz tarihten itibaren iki yıl, her hâlde olaydan itibaren on yıl içinde dava açmanız gerekir; olay suç ise ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Fatura, rapor, fotoğraf ve tanık gibi delilleri baştan toplayın; gerekirse mahkemeden delil tespiti isteyin.
Kısaca: Satıcı veya sağlayıcının tüketiciyle müzakere etmeden sözleşmeye koyduğu ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şarttır. Haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur.
Ne yapmalısınız? Hazır sözleşmedeki tek taraflı ücret artırma veya haklarınızdan feragat gibi maddeler haksız şart olabilir. Bu maddeye dayanılarak sizden para alındıysa tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurarak iadesini isteyebilirsiniz. Tüketici olmayan taraflar arasında ise genel işlem koşullarına ilişkin kurallar uygulanır.
Kısaca: Kişinin, haksız bir fiilin yol açtığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi hâlinde cezasında indirim yapılmasıdır. Ağırlaştırılmış müebbet yerine on sekiz ila yirmi dört yıl, müebbet yerine on iki ila on sekiz yıl hapis verilir; diğer cezalar dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.
Ne yapmalısınız? Olaydan önce karşı tarafın size yönelik haksız davranışlarını (hakaret, tehdit, saldırı) gösteren mesaj, kamera kaydı veya tanık gibi delilleri dosyaya sunun. İndirimin oranı mahkemenin takdirindedir; kararda gerekçesini kontrol edin.
Kısaca: Mahkûm olunan hapis cezası iki yıl veya daha az ise (suç tarihinde 18 yaşından küçük veya 65 yaşını bitirmiş olanlarda üç yıl) mahkeme, kanundaki şartlar varsa cezanın ertelenmesine karar verebilir. Kişi bir ila üç yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu süre iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
Ne yapmalısınız? Ertelenen ceza da bir mahkûmiyet hükmüdür; HAGB'den farkı budur. Denetim süresinde kasıtlı suç işlerseniz ertelenen cezanın kısmen veya tamamen cezaevinde çektirilmesine karar verilebilir. Mahkemenin belirlediği yükümlülüklere uyun ve memuriyet gibi alanlardaki sonuçlarını önceden değerlendirin.
Kısaca: Dava açarken, kanun yoluna başvururken ve karar verildiğinde ödenen resmî ücrettir. Başvuru harcı, peşin harç, karar ve ilam harcı gibi türleri vardır.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında, kararın hüküm kısmında "…TL harcın davalıdan alınmasına" şeklinde; tahsilat makbuzunda.
Ne yapmalısınız? Davayı kaybeden taraf, karşı tarafın ödediği harcı da yargılama gideri olarak ödemekle yükümlü olabilir. Ödeme gücünüz yoksa adli yardım isteyebilirsiniz.
Kısaca: Kanunda sayılan bazı kamu kurumlarının, kişilerin veya işlemlerin harç ödemekten muaf tutulmasıdır. Muafiyet kanundan doğar ve kalıcıdır; ekonomik durumu yetersiz olanlara mahkemece tanınan adli yardım ise geçici bir muafiyettir.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "davalı idare harçtan muaf olduğundan" veya "harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Karşı taraf harçtan muaf bir kurumsa, davayı kazansanız bile ödediğiniz harçların iadesi kararda nasıl düzenlendiğine bakın. Kendiniz muaf değilseniz ve ödeme gücünüz yoksa adli yardım talep edebilirsiniz.
Kısaca: Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, ona pek kötü davranması (ağır şiddet gibi) veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunmasıdır. Bu hâllerde diğer eş, başka bir sebep göstermeye gerek kalmadan boşanma davası açabilir.
Nerede görürsünüz? Dava dilekçesinde "TMK 162 uyarınca hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebiyle boşanma" şeklinde; ceza soruşturma dosyası ve darp raporları ekiyle.
Ne yapmalısınız? Dava hakkı sebebi öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur. Şiddet varsa öncelikle güvenliğinizi sağlayın; 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı isteyebilir, darp raporu alıp şikâyette bulunabilirsiniz.
Kısaca: Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya toplumun ahlak anlayışına göre onur kırıcı bir hayat sürmesi ve bu yüzden diğer eşten onunla birlikte yaşamasının beklenemeyecek olmasıdır. Kanunda suç işleme ile birlikte özel boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir.
Nerede görürsünüz? Boşanma dava dilekçesinde "TMK 163 uyarınca suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle boşanma" talebiyle; kararın gerekçesinde.
Ne yapmalısınız? Bu sebebe dayanan dava için kanunda hak düşürücü süre öngörülmemiştir; eş her zaman dava açabilir. Yaşam tarzının süreklilik gösterdiğini tanık, belge ve varsa ceza dosyasıyla ispat etmeniz gerekir. Tek bir olay çoğu zaman yetmez; durum genel boşanma sebebi olarak da değerlendirilebilir.
Kısaca: Bankanın, kredi veya kredi kartı borcu ödenmediği için müşteriyle olan kredi ilişkisini sona erdirdiğini ve borcun tamamını istediğini bildiren ihtarnamedir. "Hesabın kat edilmesi", hesabın kapatılıp borcun tek bir tutar olarak hesaplanması demektir.
Nerede görürsünüz? Noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü postayla gelen banka ihtarnamesinde "hesabınız kat edilmiştir" ifadesiyle; ardından başlatılan icra takibinde dayanak belge olarak.
Ne yapmalısınız? İhtarnamede istenen tutarı, faiz oranını ve verilen süreyi kontrol edin. Tüketici kredilerinde borcun tamamının istenebilmesi için birbirini izleyen en az iki taksidin ödenmemiş olması ve en az otuz gün süre verilmesi gerekir. Ödeme veya yapılandırma için bankayla görüşebilirsiniz.
Kısaca: Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden almaktır. Kilitli eşyaya karşı, kişinin üzerindekini çekip alarak (kapkaç) veya kamu kurumunda işlenmesi gibi hâllerde "nitelikli hırsızlık" söz konusudur; gece vakti işlenmesi de cezayı artırır. Kural olarak re'sen soruşturulur.
Nerede görürsünüz? Olay yeri tutanağında; savcılıktan gelen ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 141" veya "TCK 142" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız çalınan eşyanın listesini, faturalarını ve kamera kayıtlarını savcılığa verin. Şüpheliyseniz malın iadesi veya zararın tamamen giderilmesi etkin pişmanlık nedeniyle cezada önemli indirim sağlar; oran, bunun hangi aşamada yapıldığına bağlıdır. Malın değerinin az olması da indirim sebebi olabilir.
Kısaca: Bir taşınmazın tapuda birden fazla kişi adına, her birinin payı (ör. 1/4, 2/8) gösterilerek kayıtlı olmasıdır; hukuktaki adı çoğunlukla "paylı mülkiyet"tir. Her paydaş kendi payını satabilir veya rehnedebilir; ancak taşınmazın belirli bir kısmı kendiliğinden ona ait değildir. Mirasta paylar belirlenmemişse "elbirliği mülkiyeti" söz konusudur.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydında malik hanesinde "hisse/pay: 1/3" gibi oranlarla; e-Devlet Tapu Bilgileri ekranında; satış ilanlarında "hisseli tapu" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Hisseli bir yer alırken satın aldığınız şeyin belirli bir bölüm değil, bütün üzerindeki pay olduğunu bilin. Paydaşlar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelebilir. Paydaşınız payını üçüncü kişiye satarsa önalım hakkınız olabilir.
Kısaca: Gerçekte çalıştığı hâlde SGK'ya hiç ya da eksik bildirilmeyen kişinin, bu çalışma süresinin ve ücretinin tespiti için işverene karşı iş mahkemesinde açtığı davadır. Kazanılırsa süre SGK kayıtlarına işlenir.
Nerede görürsünüz? İş mahkemesi kararında "davacının … tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının tespitine" şeklinde; SGK'ya davanın ihbarı yazısında.
Ne yapmalısınız? Dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Bordro, ücret dekontu, işyeri kayıtları, komşu işyeri çalışanları gibi tanık ve belgeleri toplayın. SGK davaya katılır.
Kısaca: Yargıtay hukuk dairelerinin başkan ve üyelerinden oluşan kuruldur. En önemli görevi, ilk derece veya bölge adliye mahkemesinin, Yargıtay hukuk dairesinin bozmasına karşı verdiği direnme kararlarını incelemektir. Kararları benzer davalarda mahkemeler için güçlü emsal oluşturur; kısaca "HGK" diye anılır.
Nerede görürsünüz? Yargıtay kararlarında "Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. …, K. … sayılı kararı"; dilekçe ve kararlarda "HGK" veya "YHGK" kısaltmasıyla.
Ne yapmalısınız? Davanızdaki hukuki sorun hakkında Hukuk Genel Kurulu kararı varsa dilekçenizde esas ve karar numarasıyla birlikte gösterin; mahkemeler bu kararlara genellikle uyar. Kararları karararama.yargitay.gov.tr adresinden arayabilirsiniz. Dosyanız direnme nedeniyle genel kurula gittiyse sonucu UYAP'tan takip edin.
Kısaca: Kanuna aykırı yöntemlerle elde edilen delildir; örneğin kanuni şartları olmadan yapılan arama sonucu bulunan eşya, baskı veya işkenceyle alınan ifade ya da hukuka aykırı dinleme kaydı. Anayasa'ya göre kanuna aykırı elde edilen bulgular delil olarak kabul edilemez; ceza yargılamasında bu tür deliller hükme esas alınamaz.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "hukuka aykırı yöntemle elde edilen delilin hükme esas alınamayacağı" ifadesiyle; arama ve el koyma tutanaklarına yönelik itirazlarda.
Ne yapmalısınız? Aramanın, el koymanın veya ifadenin nasıl yapıldığını gösteren tutanakları dikkatle inceleyin; karar, yetki ya da tutanak eksikliği varsa bunu ilk fırsatta ve gerekçeli olarak ileri sürün. Kendi topladığınız delillerde (ses kaydı, görüntü) başkasının özel hayatını ihlal etmemeye dikkat edin.
Kısaca: Dava açan kişinin, mahkeme kararına ihtiyaç duymasını gerektiren hukuken korunmaya değer ve güncel bir çıkarının bulunmasıdır. Hukuki yarar bir dava şartıdır; yoksa mahkeme işin esasına girmeden davayı reddeder. Özellikle tespit davalarında aranır.
Ne yapmalısınız? Dava açmadan önce, istediğiniz sonuca dava açmadan da ulaşıp ulaşamayacağınızı ya da daha uygun bir dava türü olup olmadığını değerlendirin. Örneğin doğrudan eda davası açılabilecekken açılan tespit davası hukuki yarar yokluğundan reddedilebilir.
Kısaca: Hukuk dilinde "husumet", davada taraf olma sıfatıdır: davanın kim tarafından ve kime karşı açılacağı. "Husumet yöneltmek" bir kişiyi davalı göstermek demektir. Günlük dilde ve ceza dosyalarında ise "düşmanlık, aradaki kötü ilişki" anlamında kullanılır.
Nerede görürsünüz? Hukuk kararlarında: "Davada husumetin … Bakanlığı'na yöneltilmesi gerekirken"; ceza dosyalarında ve ifadelerde: "Tanık ile sanık arasında husumet bulunduğu".
Ne yapmalısınız? Dava açarken davanın doğru kişiye veya kuruma karşı açılması çok önemlidir. Ceza dosyalarında aranızda husumet varsa bunu ifadenizde belirtmeniz, beyanların değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
Kısaca: Davayı açan kişinin o hakkın sahibi olmaması ya da davanın, talebin yöneltilmesi gereken kişiye karşı açılmamış olmasıdır. Mahkeme bu durumu kendiliğinden dikkate alır ve davayı husumet (sıfat) yokluğundan reddeder.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm kısmında: "Davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine", "davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığından davanın reddine".
Ne yapmalısınız? Dava yanlış kişiye karşı açıldıysa, doğru kişiye karşı yeniden dava açmak mümkün olabilir; ancak zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemeye devam eder. Maddi hataya dayanan taraf yanlışlıkları ise dava içinde düzeltilebilir.
Kısaca: Hükmen, "hüküm yoluyla, mahkeme kararıyla" demektir. Bir sonucun kişinin kendi işlemiyle değil, mahkemenin verdiği kararla meydana geldiğini anlatır. Örneğin "hükmen tutuklu", hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ama hüküm henüz kesinleşmemiş tutukluyu; "mirasın hükmen reddi" ise terekenin borca batık olduğu için mirasın reddedilmiş sayılmasını ifade eder.
Ne yapmalısınız? Bu ifadeyi gördüğünüz kararın hangi durumu tespit ettiğini dikkatle okuyun. Hükmen tutuklu iseniz hükme karşı istinaf ve temyiz yollarını kullanabilirsiniz. Miras konusunda bu ifade geçiyorsa kararın kesinleşip kesinleşmediğini kontrol edin.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
