Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün T harfiyle başlayan terimleri (2. sayfa: Tebliğ mazbatası – Teşhis işlemi). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Tebliğ memurunun, evrakı kime, hangi adreste ve hangi tarihte teslim ettiğini ya da neden teslim edemediğini yazıp imzaladığı resmî belgedir. Tebligatın yapılıp yapılmadığı ve hangi tarihte yapıldığı bu belgeyle ispat edilir.
Nerede görürsünüz? UYAP Vatandaş Portal'da dosyanın evrak listesinde "tebliğ mazbatası" olarak; PTT'den dönen tebligat alındısında. Üzerinde "bizzat muhataba", "aynı konutta birlikte oturan …'ya", "TK 21'e göre" gibi açıklamalar bulunur.
Ne yapmalısınız? Mazbatadaki tebliğ tarihini ve evrakı kimin teslim aldığını kontrol edin; süreniz bu tarihten işler. Evrak size ulaşmadığı hâlde tebliğ edilmiş görünüyorsa veya kayıtlar gerçeğe aykırıysa usulsüz tebligat iddiasını vakit kaybetmeden ileri sürün.
Kısaca: Tebligat evrakını muhataba ulaştırmakla görevli kişidir. Uygulamada çoğunlukla PTT dağıtıcısıdır; bazı durumlarda tebliği çıkaran makamın kendi memuru veya kolluk görevlisi de tebligat yapabilir. Tebliğ memuru yaptığı işlemi ve gözlemlerini mazbataya yazıp imzalar.
Nerede görürsünüz? Tebliğ mazbatasının alt kısmında adı, sicil numarası ve imzasıyla; kapıya yapıştırılan ihbarnamede.
Ne yapmalısınız? Tebligatı teslim alırken kimliğinizi göstermeniz istenebilir. Evrakı almaktan kaçınmak bir sonuç doğurmaz; tebliğ memuru evrakı muhtara bırakıp kapıya ihbarname yapıştırır ve süre o günden işlemeye başlar. Kapınızda ihbarname görürseniz evrakı hemen alın.
Kısaca: Evrakın kanuna göre size tebliğ edilmiş sayıldığı tarihtir. Evrakı elden aldığınız gün olabileceği gibi, kapıya ihbarname yapıştırıldığı gün, e-Tebligatın kutunuza ulaşmasını izleyen beşinci gün ya da son ilan tarihinden yedi gün sonrası da olabilir.
Ne yapmalısınız? Tebliğ günü süreye katılmaz. Hafta veya ay olarak belirlenen süreler, son hafta ya da ayda tebliğ gününe karşılık gelen gün biter (pazartesi tebliğ edilen iki haftalık süre, iki hafta sonraki pazartesi dolar). Son gün resmî tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş günü biter. Süreyi son güne bırakmayın.
Dayanak: HMK m.92-93; 7201 s. Tebligat K. m.21, 31
Kısaca: PTT aracılığıyla gönderilen her tebligat zarfına verilen benzersiz numaradır. Bu numarayla tebligatın hangi aşamada olduğu, kime ve hangi tarihte teslim edildiği ya da neden iade edildiği izlenebilir.
Nerede görürsünüz? Tebligat zarfının ve mazbatanın üzerinde barkod ve altındaki rakam dizisi olarak; UYAP'ta tebligat bilgilerinde.
Ne yapmalısınız? Numarayı PTT'nin internet sitesindeki veya mobil uygulamasındaki gönderi takip ekranına girerek tebligatın durumunu öğrenebilirsiniz. Karşı tarafa çıkarılan tebligatın akıbetini merak ediyorsanız numarayı UYAP'taki tebligat bilgisinden alıp aynı şekilde sorgulayabilirsiniz.
Kısaca: Tebliğ memuru sizi adreste bulamazsa ya da evrakı almak istemezseniz, evrakı muhtara veya kolluğa teslim eder ve kapınıza bir ihbarname yapıştırır. Adres kayıt sistemindeki (nüfusta kayıtlı) adresinizde hiç oturmamış olsanız bile aynı yol uygulanır. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı gün, tebliğ tarihi sayılır.
Nerede görürsünüz? Kapınızdaki ihbarname kâğıdında ve UYAP'taki tebliğ mazbatasında "TK 21'e göre tebliğ" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Kapıda ihbarname gördüyseniz evrakı vakit kaybetmeden muhtarlıktan alın. Süreniz evrakı aldığınız günden değil, ihbarnamenin yapıştırıldığı günden başlar.
Kısaca: Aynı dosyada daha önce size usulüne uygun tebligat yapılmışsa ve adresinizi değiştirip yenisini bildirmemişseniz, adres kayıt sisteminde de yeni bir adres bulunamazsa, evrak eski adresinizin kapısına asılır. Asıldığı gün tebliğ tarihi sayılır.
Nerede görürsünüz? UYAP'taki tebliğ mazbatasında "TK 35'e göre tebliğ" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Bir dosyanız varken taşınırsanız yeni adresinizi o mahkemeye veya icra dairesine bildirin ve nüfus kaydınızı güncelleyin. Aksi hâlde size ulaşmayan bir tebligatla süreleriniz geçebilir.
Kısaca: Mahkemenin, nihai karar verilene kadar bir hakkın zarar görmesini veya bir kişinin mağdur olmasını önlemek amacıyla verdiği geçici karardır. Hukukta ihtiyati tedbir (ör. tapuya satış yasağı), boşanma davasında tedbir nafakası, aile içi şiddette koruma kararı gibi türleri vardır. Ceza muhakemesindeki tutuklama ve adli kontrol de koruma tedbiridir.
Nerede görürsünüz? Ara kararlarda "tedbiren", "ihtiyati tedbir talebinin kabulüne" şeklinde; tapu kaydında "tedbir şerhi" olarak; koruma kararı tebligatında.
Ne yapmalısınız? Tedbir kararı size tebliğ edildiyse içeriğine uyun; aykırı davranış ayrı yaptırımlar doğurabilir. Karara karşı itiraz veya kanun yolu imkânı ve süresi tedbirin türüne göre değişir; tebligattaki süreye dikkat edin.
Kısaca: Boşanma veya ayrılık davası devam ederken, geliri olmayan ya da yetersiz olan eş ile çocukların geçimi için hâkimin geçici önlem olarak verdiği nafakadır. Evlilik devam ederken ayrı yaşama hakkı bulunan eş de tedbir nafakası isteyebilir.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında veya ara kararda "davacı yararına aylık … TL tedbir nafakasına" şeklinde; boşanma kararının hüküm kısmında "karar kesinleşinceye kadar tedbir nafakasının devamına" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Dava dilekçesinde veya dava sırasında gelir ve giderlerinizi gösteren belgelerle talep edin. Tedbir nafakası kural olarak boşanma kararı kesinleşene kadar sürer; sonrası için yoksulluk veya iştirak nafakasını ayrıca talep etmiş olmanız gerekir. Ödenmezse icra takibi yapılabilir.
Kısaca: Aleyhine tedbir kararı verilen kişinin, tedbirin şartlarının bulunmadığını, mahkemenin yetkisiz olduğunu veya teminatın yetersiz olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasını ya da değiştirilmesini istemesidir. Tedbir yüzünden menfaati açıkça zarar gören üçüncü kişiler de itiraz edebilir.
Nerede görürsünüz? Tedbir tutanağının tebliğinde veya uygulama sırasında; UYAP'ta "ihtiyati tedbire itiraz dilekçesi" olarak.
Ne yapmalısınız? Sizi dinlemeden verilen ihtiyati tedbire, uygulamada hazırsanız uygulamadan, değilseniz tedbir tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilirsiniz. Tüm delillerinizi dilekçeye ekleyin; itiraz kural olarak tedbirin uygulanmasını durdurmaz.
Kısaca: Bugünkü Türkçe karşılığı "geçici önlem olarak"tır. Mahkemenin dava sürerken, nihai karar beklenmeden geçici olarak verdiği kararları anlatır. Örneğin boşanma davası sürerken eşe ve çocuğa ödenmesine hükmedilen nafakaya "tedbiren nafaka" denir.
Nerede görürsünüz? Ara kararlarda ve tapu kayıtlarında: "Dava sonuna kadar tedbiren aylık nafaka ödenmesine", "çocuğun velayetinin tedbiren anneye verilmesine", "taşınmazın devrinin tedbiren önlenmesine".
Ne yapmalısınız? Tedbiren verilen karar geçicidir ama verildiği andan itibaren uygulanır. Size nafaka ödeme yükümlülüğü getirildiyse dava sürse de ödemeye başlayın; ödenmezse icra takibi yapılabilir.
Dayanak: TMK m.169 (boşanmada geçici önlemler); HMK m.389 vd.
Kısaca: Mahkemenin kararını duruşmada hazır bulunan taraflara sözlü olarak okuyup açıklamasıdır. Kısa karar genellikle tefhim edilir, gerekçeli karar daha sonra yazılıp tebliğ edilir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptının sonunda "…yüzlerine karşı okunup usulen anlatıldı" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Hukuk ve ceza davalarında istinaf ve temyiz süreleri, kural olarak tefhimden değil gerekçeli kararın size tebliğinden itibaren işler (HMK m.345, CMK m.273). Yine de tefhim tarihini not edin.
Kısaca: Aynı dosyada birlikte görülen davaların, mahkeme kararıyla ayrı dosyalara bölünerek ayrı ayrı görülmesidir. Tefrik edilen dava yeni bir esas numarası alır.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "…davanın tefrikine" şeklinde; UYAP'ta yeni açılan dosya numarasıyla.
Ne yapmalısınız? Tefrik edilen dosyanın yeni esas numarasını not edin; o davanın takibini artık yeni dosyadan yapmanız gerekir.
Kısaca: Aynı dosyada birlikte görülen davaların (ör. birleştirilmiş davalar, karşı dava veya birden fazla talep) yargılamanın daha iyi yürütülmesi için mahkeme kararıyla ayrı dosyalara bölünmesidir. Ayrılan dava yeni bir esas numarası alır ve ayrıca görülür.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında veya ara kararda "…talebin/davanın tefrikine, yeni bir esasa kaydına" şeklinde; UYAP'ta yeni açılan dosya numarasıyla.
Ne yapmalısınız? Tefrik edilen davanın yeni esas numarasını not edin; o davayla ilgili dilekçe ve takibi artık yeni dosyadan yapın. Ayrılan dosya için ayrıca gider avansı istenebilir.
Kısaca: Bir kişiyi, kendisinin veya bir yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı gerçekleştirileceğinden ya da malvarlığı bakımından büyük zarara uğratılacağından veya başka bir kötülük yapılacağından bahisle korkutmaktır. Silahla, imzasız mektupla veya birden fazla kişiyle işlenmesi ağırlaştırıcı hâldir.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen "tehdit suçundan" ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 106/1" veya "TCK 106/2-a" (silahla tehdit) atfıyla.
Ne yapmalısınız? Mesaj, arama kaydı, sesli mesaj ve tanıkları saklayıp savcılığa başvurun; gerekirse koruma kararı da isteyebilirsiniz. Malvarlığına yönelik veya "başka bir kötülük" tehdidi şikâyete bağlıdır; hayata veya vücut bütünlüğüne yönelik tehdit ise re'sen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında olup olmadığı dosyaya göre değişir.
Kısaca: Daha önce işlenen bir suçtan dolayı verilen hükmün kesinleşmesinden sonra yeniden suç işlenmesidir. Önceki cezanın infazından itibaren beş yıldan fazla hapiste beş yıl, diğer cezalarda üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlarda tekerrür uygulanmaz. Tekerrürde ceza artırılmaz; ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve sonrasında denetimli serbestlik uygulanır.
Nerede görürsünüz? Hüküm fıkrasında "sanık hakkında TCK 58. maddesi uyarınca tekerrür hükümlerinin uygulanmasına" ifadesiyle; müddetnamede koşullu salıverilme tarihinin daha geç hesaplanmasıyla.
Ne yapmalısınız? Tekerrür, koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken süreyi uzatır. Önceki cezanın infaz tarihini ve sürelerin dolup dolmadığını kontrol edin; hata varsa kanun yolunda ileri sürün.
Kısaca: Sonradan düzeltilmesi, karşılanması çok zor ya da imkânsız olan zarardır. İdari yargıda bir işlemin yürütmesinin durdurulabilmesi için hem işlemin açıkça hukuka aykırı olması hem de uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması gerekir.
Nerede görürsünüz? İdari dava dilekçelerinde ve ara kararlarda: "Dava konusu işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacağından yürütmenin durdurulmasına", ret hâlinde "… koşulları gerçekleşmediğinden".
Ne yapmalısınız? Yürütmenin durdurulmasını isterken zararın neden sonradan giderilemeyeceğini somut olarak açıklayın. Yürütmeyi durdurma talebine ilişkin karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde bir kez itiraz edilebilir.
Kısaca: Borcun ödeme zamanı geldiği hâlde borçlunun ödememesi ve kural olarak alacaklının ihtarıyla gecikmiş sayılmasıdır. Ödeme günü kesin olarak belirlenmişse ihtara gerek kalmadan o gün temerrüt başlar. Temerrütle birlikte temerrüt faizi işlemeye başlar.
Nerede görürsünüz? İhtarnamede "…aksi hâlde temerrüde düşmüş sayılacağınız" ifadesinde; kararda "temerrüt tarihinden itibaren faiziyle" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Alacaklıysanız borçluyu temerrüde düşürmek için ihtarname göndermeyi değerlendirin; bu, faiz başlangıcını ve bazı sözleşmelerde fesih hakkını etkiler. Borçluysanız ihtarnamedeki süreye dikkat edin.
Kısaca: İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz isteyen taraftan, icranın geri bırakılmasını (durdurulmasını) isteyen borçludan ya da kanunda sayılan bazı davacılardan, karşı tarafın olası zararlarını karşılamak için istenen güvencedir. Nakit, banka teminat mektubu veya kanunda sayılan değerli kâğıtlarla gösterilebilir.
Nerede görürsünüz? Ara kararda "…TL teminat yatırılması kaydıyla ihtiyati tedbir kararı verilmesine"; icra dosyasında "teminat karşılığı icranın geri bırakılması" ifadesiyle; vezne alındısında.
Ne yapmalısınız? Teminatı ara kararda verilen süre içinde yatırın; yatırılmazsa tedbir uygulanmaz. Dosya bitip kesinleştikten sonra teminatın iadesini mahkemeye dilekçeyle ayrıca istemeniz gerekir; bunun için kanundaki bekleme süresini de dikkate alın.
Kısaca: Bankanın, belirli bir tutarı talep üzerine mahkemeye veya icra dairesine ödeyeceğini taahhüt ettiği belgedir. Mahkeme ve icra dosyalarında nakit yerine teminat olarak kabul edilir; kural olarak "kesin ve süresiz" olması gerekir.
Nerede görürsünüz? Ara kararda "nakit veya kesin ve süresiz banka teminat mektubu" ifadesiyle; icra dosyasında icranın geri bırakılması işlemlerinde.
Ne yapmalısınız? Teminat mektubunun kesin ve süresiz olduğundan, mahkeme veya icra dairesinin adının ve dosya numarasının doğru yazıldığından emin olun. Mektubu süresi içinde dosyaya teslim edin; dosya kapanınca iadesini dilekçeyle isteyin.
Kısaca: Bir borcun veya ilişkinin (ör. iş ilişkisi, kira, bayilik) güvencesi olarak verilen, çoğu zaman bono şeklinde düzenlenmiş senettir. Kanunda ayrı bir tür olarak tanımlanmamıştır; önemli olan senedin hangi amaçla verildiği ve bunun nasıl ispat edileceğidir.
Nerede görürsünüz? Senet üzerinde veya ayrı bir sözleşmede "teminat senedidir" kaydıyla; kambiyo takiplerine itirazlarda ve menfi tespit davalarında "senet teminat amacıyla verilmiştir" savunmasıyla.
Ne yapmalısınız? Teminat amaçlı senet verirken bu amacın senedin üzerine veya imzalı ayrı bir belgeye yazılmasını sağlayın; aksi hâlde ispat zorlaşır. Bu senede dayanılarak hakkınızda takip yapıldıysa 5 gün içinde icra hukuk mahkemesine itiraz edebilir, ayrıca menfi tespit davası açabilirsiniz.
Kısaca: Bugünkü Türkçe karşılığı "devir", "devretme"dir. En sık alacağın devri (alacağın temliki) için kullanılır: alacaklı, alacağını başka bir kişiye veya şirkete devreder. Alacağın devri yazılı şekilde yapılmalıdır.
Nerede görürsünüz? Bankadan veya varlık yönetim şirketinden gelen bildirimlerde ve icra dosyasında: "Alacak … A.Ş.'ye temlik edilmiştir", "temlik alan alacaklı", "temlikname".
Ne yapmalısınız? Borcunuz temlik edildiyse, artık yeni alacaklıya ödeme yapmanız gerekir. Devir size bildirilmeden önce eski alacaklıya iyi niyetle ödeme yaptıysanız borcunuzdan kurtulursunuz. İcra dosyasında alacaklının değiştiğini UYAP'tan kontrol edin.
Kısaca: İstinaf incelemesinden geçen karara karşı Yargıtay'a (idari davalarda Danıştay'a) yapılan başvurudur. Her karar temyiz edilemez; kanunda belirlenen tutar ve konu sınırları vardır.
Nerede görürsünüz? Bölge adliye mahkemesi kararının sonunda "…tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yolu açık olmak üzere" ya da "kesin olmak üzere" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Kararın sonunda temyiz yolunun açık olup olmadığı yazar. Açıksa hukuk davalarında süre kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.361). Ceza davalarında da süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.291).
Kısaca: Bölge adliye mahkemesinin veya kanunda öngörülen hâllerde ilk derece mahkemesinin kararının Yargıtay'ca incelenmesini istemek için verilen dilekçedir. Temyizde kural olarak maddi olaylar değil, kararın hukuka uygunluğu incelenir; bu nedenle dilekçede hukuka aykırılıkların açıkça gösterilmesi önemlidir.
Nerede görürsünüz? UYAP evrak listesinde "temyiz dilekçesi" olarak; karşı taraf temyize başvurduysa size tebliğ edilen dilekçe örneğinde.
Ne yapmalısınız? Hukuk davalarında temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren bir ay, ceza davalarında hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta, idari yargıda tebliğden itibaren otuz gündür. Dilekçeyi kararı veren mahkemeye verin; hukuk davalarında temyiz harç ve giderlerini de yatırın.
Kısaca: Bölge adliye mahkemesinin verdiği kararlardan, değeri belirli bir tutarı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin olanların temyiz edilememesini sağlayan sınırdır. Bu sınır istinaf sınırından yüksektir ve her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir. Bazı dava türlerinde ise değerine bakılmaksızın temyiz yolu kapalıdır.
Nerede görürsünüz? Bölge adliye mahkemesi kararının sonunda "kesin olmak üzere" veya "tebliğden itibaren bir ay içinde temyiz yolu açık olmak üzere" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Hukuk davalarında temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren bir aydır. Kararda "kesin" yazıyorsa temyize gidilemez; yine de dava değerinin doğru esas alındığından emin olmak için kararı dikkatle okuyun.
Kısaca: Yurt dışında verilmiş ve o ülkede kesinleşmiş bir mahkeme kararının (ör. alacak, nafaka, tazminat) Türkiye'de icraya konulabilmesi için Türk mahkemesinden alınan karardır. Tenfiz için karşılıklılık bulunması, kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve davalının savunma hakkına riayet edilmiş olması gibi şartlar aranır.
Nerede görürsünüz? Mahkeme kararında "… ülkesi … mahkemesinin … sayılı kararının tenfizine"; icra dosyasında "tenfiz kararına dayalı ilamlı takip" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Yurt dışında lehinize verilmiş bir kararı Türkiye'de uygulatmak istiyorsanız kararın onaylı örneğini, kesinleştiğini gösteren belgeyi, apostil şerhini ve yeminli tercümesini hazırlayın. Tenfiz kararından sonra ilamlı icra takibi başlatabilirsiniz.
Kısaca: Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan bağış veya vasiyetlerinin, saklı paylı mirasçının payını tamamlayacak ölçüde indirilmesi için açılan davadır. Tasarruf tamamen iptal edilmez, yalnızca sınırı aşan kısmı indirilir.
Nerede görürsünüz? Dava dilekçesinde "tenkis" talebiyle; muris muvazaasına dayalı tapu iptali davalarında "terditli olarak tenkis" ifadesiyle; kararda "tasarrufun tenkisine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Dava, saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Tereke değerinin ve yapılan bağışların tespiti için tapu, banka kayıtları ve bilirkişi incelemesi önem taşır.
Kısaca: Tensip, "uygun görme" demektir. Tensiben, mahkemenin bir işlemi uygun bularak, çoğu zaman bir talep beklemeden kararlaştırdığını anlatır. Özellikle dava açıldıktan sonra hâkimin dosyayı ilk kez inceleyip tebligat, duruşma günü ve delil toplama işlemlerini belirlediği tensip zaptında geçer.
Ne yapmalısınız? "Tensiben" ile başlayan maddeleri tek tek okuyun; size gider avansı yatırma, belge sunma veya tanık bildirme gibi bir iş ya da süre verilmişse buna uyun. Bu ifade, kararın sizin talebiniz olmadan da verildiğini gösterir; itirazınız varsa bir sonraki dilekçenizde veya duruşmada belirtin.
Kısaca: Dava açıldıktan sonra hâkimin dosyayı ilk kez inceleyerek tebligat, gider avansı, delillerin toplanması ve ön inceleme duruşmasının günü gibi konularda verdiği ilk ara kararları içeren tutanaktır.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta dosyanın evrak listesinde "tensip zaptı" veya "tensip tutanağı" adıyla; çoğu zaman dava dilekçesiyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir.
Ne yapmalısınız? Tensip zaptında size verilen kesin süreleri (ör. gider avansı yatırma, delil listesi verme) mutlaka takip edin. Kesin süreye uyulmaması hak kaybına yol açabilir.
Kısaca: Duruşmada Türkçe bilmeyen sanık, taraf, tanık veya mağdurun beyanlarını ve mahkemenin söylediklerini karşılıklı olarak çeviren kişidir. İşitme veya konuşma engelli kişiler için işaret dili tercümanı görevlendirilir. Ceza davalarında Türkçeyi derdini anlatacak kadar bilmeyen sanığa tercüman sağlanması kanuni bir haktır.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "sanığın Türkçe bilmediği anlaşıldığından tercüman … hazır edildi, yemini yaptırıldı"; ara kararda "bir sonraki celse … dili tercümanının hazır bulundurulmasına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Siz veya tanığınız Türkçeyi yeterince bilmiyorsanız bunu duruşmadan önce dilekçeyle mahkemeye bildirin ve hangi dil olduğunu belirtin. Çevirinin eksik veya hatalı olduğunu düşünüyorsanız bunu hemen duruşmada söyleyin ve zapta geçirilmesini isteyin.
Kısaca: Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılarına geçen mal, alacak ve borçların bütünüdür. Paylaştırılana kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir; bu nedenle tereke malları üzerinde tek başına tasarruf yapılamaz.
Nerede görürsünüz? Mirasçılık belgesinde, tereke tespiti ve ortaklığın giderilmesi dava dosyalarında, icra dosyasında "müteveffanın terekesi" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Terekede ne olduğunu öğrenmek için tapu, araç, banka ve SGK kayıtlarını sorgulayın. Borçlar alacaklardan fazlaysa mirası reddetmeyi değerlendirin. Mirasçılar anlaşamazsa sulh hukuk mahkemesinden tereke temsilcisi atanması veya ortaklığın giderilmesi istenebilir.
Kısaca: Mirasbırakanın kredi, kart, vergi, kira, icra dosyası gibi borçları ölümle sona ermez; mirası kabul eden mirasçılara geçer. Mirasçılar tereke borçlarından yalnızca miras malıyla değil, kural olarak kendi kişisel malvarlıklarıyla da sorumludur ve bu sorumluluk müteselsildir.
Ne yapmalısınız? Borçların miras malından fazla olduğunu düşünüyorsanız, üç ay içinde mirası reddetmeyi veya resmi tasfiye istemeyi değerlendirin; resmi defter tutulmasını isteyecekseniz süre bir aydır. Mirasbırakanın kredilerinde hayat sigortası olup olmadığını bankaya sorun. Süre içinde mirası benimseyen davranışlardan kaçının.
Kısaca: Mirasın açılmasından sonra terekenin korunması amacıyla sulh hukuk mahkemesinin terekedeki malvarlığı değerlerini ve borçları belirleyip deftere geçirmesidir. Gerekirse terekenin mühürlenmesi veya resmen yönetimi gibi önlemler de alınabilir.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinin "terekenin tespitine" veya "tereke defteri tutulmasına" ilişkin kararında; tespit tutanağında.
Ne yapmalısınız? Mirasçı olarak terekede ne olduğunu bilmiyorsanız veya bir mirasçının malları kaçırmasından endişe ediyorsanız sulh hukuk mahkemesine başvurabilirsiniz. Mirası reddedip reddetmeme kararı için tespit önemli bir bilgi kaynağıdır; ancak ret süresini bu süreç nedeniyle kaçırmamaya dikkat edin.
Kısaca: Mirasçının mirası reddetmek veya kabul etmek yerine, terekenin sulh hukuk mahkemesi gözetiminde tasfiye edilmesini istemesidir. Tasfiyede terekenin defteri tutulur, alacaklılar ilanla çağrılır, borçlar tereke mallarından ödenir ve kalan değer mirasçılara verilir. Mirasçılar tereke borçlarından kişisel olarak sorumlu olmaz.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinin "terekenin resmen tasfiyesine" kararında; gazete ve UYAP ilanlarında "alacaklıların alacaklarını bildirmeleri" çağrısıyla.
Ne yapmalısınız? Talebi mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine, mirası ret süresi içinde yapın. Mirasçılardan biri mirası kabul ederse diğerlerinin resmi tasfiye talebi dikkate alınmaz. Alacaklılar da belirli şartlarla resmi tasfiye isteyebilir.
Kısaca: Eşlerden birinin evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek için ortak konutu terk etmesi veya haklı sebep olmadan dönmemesidir. Ayrılığın en az altı ay sürmesi ve ihtara rağmen eşin dönmemesi hâlinde özel boşanma sebebi oluşur.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesinden veya noterden gönderilen "ortak konuta dönmeniz için ihtar" belgesinde; dava dilekçesinde "TMK 164 uyarınca terk sebebiyle boşanma" şeklinde.
Ne yapmalısınız? İhtar, terkin dördüncü ayı dolduktan sonra istenebilir; ihtarda iki ay içinde ortak konuta dönülmesi gerektiği bildirilir. Size ihtar geldiyse ve dönmeyecekseniz haklı sebebinizi (şiddet, konut göstermeme vb.) ispatlayabilecek delilleri saklayın. Ortak konut göstermeden yapılan ihtar geçersiz sayılabilir.
Kısaca: Bugünkü Türkçe karşılığı "silme", "kayıttan çıkarma"dır. En sık tapu kaydındaki haciz, ipotek, tedbir veya diğer şerhlerin kaldırılması ya da bir tapu kaydının tamamen iptal edilmesi için kullanılır.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydında, icra dairesi ve mahkeme müzekkerelerinde: "Taşınmaz üzerindeki haczin terkinine", "ipotek şerhinin terkini", "tedbir kaydının terkini için tapu müdürlüğüne müzekkere yazılmasına".
Ne yapmalısınız? Borç ödendiği hâlde tapu veya araç kaydındaki haciz kalkmadıysa, icra dairesinden haczin kaldırılması (terkin) yazısı yazılmasını isteyin. Kaydın silindiğini tapu müdürlüğünden veya e-Devlet'ten kontrol edin.
Kısaca: Bugünkü Türkçe karşılığı "kayda geçirme", "sicile işleme"dir. En sık tapuda kullanılır: taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapuya tescil ile kazanılır. Ticaret sicili, nüfus ve araç kayıtları için de geçer.
Nerede görürsünüz? Tapu iptal davası kararlarında ve tapu yazılarında: "Davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı adına tesciline", "hükmen tescil", "yolsuz tescil".
Ne yapmalısınız? Mahkeme "tesciline" karar verdiyse, karar kesinleştikten sonra kesinleşme şerhli kararla tapu müdürlüğüne başvurularak tescil yaptırılır. Tapudaki kaydın gerçeğe aykırı olduğunu düşünüyorsanız tapu iptali ve tescil davası gündeme gelir.
Kısaca: Mağdur veya tanığın, suçu işlediğini düşündüğü kişiyi tanıyıp tanımadığını belirlemek için yapılan işlemdir. Kural olarak şüpheli, dış görünüş bakımından kendisine benzeyen başka kişilerle birlikte gösterilir (sıra teşhisi); bazen fotoğraf veya kamera görüntüsü üzerinden de yapılır. Sonuç bir tutanağa geçirilir.
Nerede görürsünüz? Soruşturma dosyasında "teşhis tutanağı" veya "fotoğraf teşhis tutanağı" başlıklı belgede; ifade tutanaklarında "… numaralı şahsı teşhis ediyorum" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Şüpheliyseniz teşhis sırasında avukatınızın hazır bulunmasını istemeniz yararlı olur. Tek bir kişinin veya tek bir fotoğrafın gösterildiği, yönlendirici teşhislerin delil değeri tartışmalıdır; bu tür usul hatalarını savunmanızda ileri sürün. Emin olmadığınız bir kişiyi teşhis etmeyin.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
