Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün D harfiyle başlayan terimleri (1. sayfa: Danıştay – Dosyanın yenilenmesi (icra)). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kararlarını temyiz yoluyla inceleyen en üst idari yargı merciidir. Bazı davalara (ör. düzenleyici işlemlere karşı) ilk derece mahkemesi olarak da bakar.
Nerede görürsünüz? Kararların sonunda "Danıştay'a temyiz yolu açık olmak üzere" ifadesinde; UYAP'ta dosyanın "Danıştay … Dairesi"ne gönderilmesiyle.
Ne yapmalısınız? İdari yargıda temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren otuz gündür. Her karar temyize açık değildir; kararın sonundaki kanun yolu açıklamasını okuyun. Danıştay kararlarını karararama.danistay.gov.tr adresinden arayabilirsiniz.
Dayanak: Anayasa m.155; 2575 s. Danıştay K.; 2577 s. İYUK m.46
Kısaca: Kavga, saldırı veya şiddet olayından sonra vücuttaki yaraların tespit edildiği adli muayene raporudur. Raporda yaralanmanın "basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir" olup olmadığı, kemik kırığı veya hayati tehlike bulunup bulunmadığı belirtilir; bu bilgiler suçun ağırlığını ve şikâyete bağlı olup olmadığını etkiler.
Nerede görürsünüz? Karakola veya savcılığa başvurunca verilen hastaneye sevk yazısında; hastanenin düzenlediği "Genel Adli Muayene Raporu"nda.
Ne yapmalısınız? Olaydan sonra vakit kaybetmeden hastaneye veya karakola başvurun; izler zamanla kaybolabilir. Raporun bir örneğini isteyin ve yaraları fotoğraflayın. Raporda eksik yazılmış bir bulgu varsa ek muayene veya Adli Tıp incelemesi talep edebilirsiniz.
Kısaca: İdari işlemlere karşı dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmedikçe idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen günden başlar.
Nerede görürsünüz? İşlemin tebliğ yazısında "tebliğinden itibaren 60 gün içinde … idare mahkemesine dava açılabilir" ifadesiyle; kararda "süre aşımı nedeniyle davanın reddine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Tebliğ tarihini not edin; e-Tebligatta tebliğ, iletinin elektronik adresinize ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Dava süresi içinde üst makama başvurmak süreyi durdurur. Süre geçerse dava esasa girilmeden reddedilir; sürenin son günlerini beklemeyin.
Kısaca: Aynı davada davacı ya da davalı tarafta birden çok kişinin birlikte bulunmasıdır. Kişiler isterse birlikte dava açabilir veya birlikte dava edilebilir (ihtiyari dava arkadaşlığı); bazı durumlarda ise kanun gereği herkesin davada birlikte yer alması zorunludur (zorunlu dava arkadaşlığı). İhtiyari dava arkadaşlığında her kişinin davası birbirinden bağımsız yürür.
Ne yapmalısınız? Aynı olaydan doğan talepler için birlikte dava açmak masraf ve zaman kazandırabilir; ancak her birinizin talebini ve delillerini ayrı ayrı açıkça yazın. İhtiyari dava arkadaşlığında birinizin feragati veya sulhu diğerlerini bağlamaz.
Kısaca: Davacının dava dilekçesinde talep ettiği alacak miktarı veya dava konusu malın para olarak değeridir. Nispi harç, vekâlet ücreti ve kararın istinaf veya temyiz edilip edilemeyeceği bu değere göre belirlenir.
Nerede görürsünüz? Dava dilekçesinin başında "DAVA DEĞERİ: … TL" veya "Değeri: … TL" şeklinde; harç tahsilat makbuzunda; kararda "dava değeri üzerinden" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Değeri belli olan davalarda gerçek değeri yazın; eksik gösterilen değer sonradan tespit edilirse eksik harcın tamamlanması istenir. Alacağınızın tamamını baştan bilemiyorsanız kısmi dava açarak talebinizi daha sonra artırabilirsiniz.
Dayanak: HMK m.119/1-g; 492 s. Harçlar K. m.16, m.30
Kısaca: Davacının mahkemeye hitaben yazdığı; tarafları, dava konusunu, olayları, delilleri, hukuki sebepleri ve talebini (talep sonucunu) gösteren dilekçedir. Dava, bu dilekçenin harcı ödenerek kaydedilmesiyle açılmış sayılır.
Nerede görürsünüz? Size tebliğ edilen dava dilekçesinde "DAVACI", "DAVALI", "KONU", "AÇIKLAMALAR", "DELİLLER", "HUKUKİ SEBEPLER", "SONUÇ VE İSTEM" başlıklarıyla.
Ne yapmalısınız? Taraf bilgilerinizi ve talebinizi açık ve eksiksiz yazın; arabuluculuk zorunluysa son tutanağı ekleyin. Dilekçede eksiklik olursa mahkeme bir haftalık kesin süre verir. Dava dilekçesi size tebliğ edildiyse cevap süresini kaçırmayın.
Kısaca: Mahkemenin işin özüne girebilmesi için bulunması zorunlu şartlardır: mahkemenin görevli olması, tarafların dava açma ehliyeti, gider avansının yatırılması, zorunlu arabuluculuğa başvurulmuş olması gibi. Eksiklik varsa dava usulden reddedilir.
Kısaca: Suçun işlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde kesin hüküm verilemezse kamu davasının düşmesidir. Süre, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir; örneğin üst sınırı beş yılı aşmayan hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda sekiz yıldır. Savcılıkta ifade alınması, iddianame düzenlenmesi gibi işlemler zamanaşımını keser; ancak toplam süre kanundaki sınırı aşamaz.
Ne yapmalısınız? Zamanaşımını mahkeme kendiliğinden dikkate alır; yine de suç tarihini ve kesen işlemlerin tarihlerini kontrol ederek bunu savunmanızda veya kanun yolunda ileri sürebilirsiniz. Düşme kararı suçu işlemediğiniz anlamına gelmez.
Kısaca: Bir alacağın veya tazminat talebinin, kanundaki süre geçtikten sonra borçlunun itirazı üzerine artık mahkeme yoluyla istenememesidir. Genel süre on yıldır; kira, faiz, vekâlet ve eser sözleşmesi gibi bazı alacaklarda beş yıl, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede ise öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıldır. Ceza davalarındaki zamanaşımından farklıdır.
Ne yapmalısınız? Süreyi kaçırmamak için gecikmeden dava açın ya da takip başlatın; dava, icra takibi ve borçlunun borcu kabul etmesi zamanaşımını keser. Davalıysanız zamanaşımını cevap dilekçenizde açıkça ileri sürün; hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz.
Kısaca: İşlemden kaldırılan dosyanın süresinde yenilenmemesi ya da görevsizlik/yetkisizlik kararından sonra süresinde başvuru yapılmaması gibi hâllerde davanın hiç açılmamış gibi sonuçlanmasıdır.
Kısaca: Davacının açtığı davayı, davalının açık rızasıyla geri çekmesidir. Feragatten farkı, haktan vazgeçilmemesidir: geri alınan dava daha sonra yeniden açılabilir. Davalı rıza göstermezse dava kaldığı yerden devam eder.
Nerede görürsünüz? Dilekçede "davalının muvafakati hâlinde davamızı geri alıyoruz"; duruşma zaptında "davalı vekili davanın geri alınmasına muvafakat etti"; kararda "davanın geri alınması nedeniyle" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Davanızı ileride yeniden açma imkânını korumak istiyorsanız "feragat" değil "geri alma" ifadesini kullanın; ikisi çok farklı sonuç doğurur. Davayı geri alan taraf yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir. Size geri almaya rıza gösterip göstermediğiniz sorulursa, davanın ileride yeniden açılabileceğini göz önünde bulundurarak karar verin.
Kısaca: Davayı kaybetmesi hâlinde bir üçüncü kişiye başvurma (rücu) hakkı olan veya üçüncü kişinin kendisine başvurabileceği tarafın, davayı o kişiye bildirmesidir. İhbar edilen kişi taraf olmaz; dilerse taraflardan birinin yanında davaya katılabilir.
Nerede görürsünüz? Tebligatta "dava ihbar olunan" sıfatıyla; dilekçelerde "davanın …'ya ihbarını talep ederiz" ifadesiyle; ara kararda "davanın ihbarına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Size bir dava ihbar edildiyse dosyayı inceleyin; sonuç ileride size karşı ileri sürülebilir. Gerekirse fer'i müdahil olarak katılın. Taraf olarak ihbar talebinizi tahkikat sona erinceye kadar yapabilirsiniz.
Kısaca: Dava devam ederken talep edilen şeyin başka yoldan elde edilmesi, borcun ödenmesi veya dava konusu işlemin ortadan kalkması gibi nedenlerle davanın konusunun kalmamasıdır. Mahkeme "karar verilmesine yer olmadığına" hükmeder; yargılama giderlerini ise davanın açıldığı tarihte hangi tarafın haklı olduğuna bakarak paylaştırır.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm kısmında "konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Dava açıldıktan sonra karşı taraf ödeme yaptıysa veya talebinizi yerine getirdiyse bunu belgesiyle mahkemeye bildirin. Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kime yükletildiğine dikkat edin; dava açtığınızda haklıysanız giderler karşı tarafa yükletilir.
Kısaca: Davalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen doğru bulduğunu mahkemeye bildirmesidir. Kabul, kesin bir hükmün hukuki sonuçlarını doğurur ve kabul edilen kısım için mahkeme davayı bu doğrultuda sonuçlandırır.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "davalı davayı kabul ettiğini beyan etti"; kararda "davalının kabulü nedeniyle davanın kabulüne" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Kabul geri alınamaz; bu yüzden beyanda bulunmadan önce sonuçlarını iyi düşünün. Davanın açılmasına sebep olmamış ve davayı ilk duruşmada kabul etmişseniz yargılama giderleri davacıya yükletilebilir. Erken kabulde karar harcı da daha az alınır.
Kısaca: Senetle ispatı gereken bir işlemi tek başına ispata yetmeyen, ama o işlemi muhtemel gösteren ve karşı taraftan veya temsilcisinden gelen belgedir. Delil başlangıcı varsa, normalde senet gereken konularda tanık ve diğer delillerle ispat imkânı doğar. Mesajlar, e-postalar, imzalı notlar veya dekontlar duruma göre delil başlangıcı sayılabilir.
Ne yapmalısınız? Yazılı senediniz yoksa karşı tarafla aranızdaki mesaj, e-posta, havale açıklaması ve imzalı her türlü kâğıdı saklayın ve dilekçenizde delil başlangıcı olarak gösterin. Belgenin karşı taraftan geldiğini gösteren bilgileri eksiksiz sunun.
Kısaca: Tarafların iddialarını ispat etmek için dayandıkları belgeleri, tanıkları, bilirkişi incelemesi gibi delilleri gösterdikleri listedir.
Nerede görürsünüz? Tensip zaptında veya ön inceleme ara kararında "delil listesi ve delillerin sunulması için kesin süre" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Mahkemenin verdiği kesin süre içinde delillerinizi ve tanıklarınızı bildirin; süre geçerse sonradan delil göstermek çoğu zaman mümkün olmaz.
Kısaca: Zamanla kaybolabilecek veya değişebilecek bir durumun (ör. binadaki ayıp, su baskını hasarı, yurt dışına gidecek bir tanığın bilgisi) mahkeme aracılığıyla keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla önceden belgelenmesidir. Elde edilen tespit, sonra açılacak davada delil olarak kullanılır.
Nerede görürsünüz? "Delil tespiti talebi" ile açılan ve "D. İş" (değişik iş) numarası alan dosyada; keşif tutanağında ve bilirkişi raporunda; karşı tarafa yapılan tebligatta.
Ne yapmalısınız? Delilin kaybolma riski varsa beklemeden başvurun: dava açılmamışsa esas davaya bakacak mahkemeye veya delilin bulunduğu yer mahkemesine, dava açılmışsa davanın görüldüğü mahkemeye. Tespit tutanağı ve raporu taraflara tebliğ edilir; itirazlarınızı bildirebilir, esas davada da ileri sürebilirsiniz.
Kısaca: İş sözleşmesinde kararlaştırılabilen, en çok iki ay süren başlangıç dönemidir; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız sona erdirebilir.
Nerede görürsünüz? İş sözleşmesinde "… aylık deneme süresi" maddesinde; SGK işten ayrılış bildirgesinde deneme süresi içinde fesih koduyla.
Ne yapmalısınız? Deneme süresinde çıkarılsanız bile çalıştığınız günlerin ücreti ve diğer hakları size ödenmelidir. Sözleşmede yazmayan bir deneme süresi sonradan ileri sürülemez. Deneme süresi, iş güvencesi için aranan altı aylık kıdeme dahildir.
Kısaca: Hapis cezasının ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararlarında kişinin sınandığı dönemdir. HAGB'de ve kamu davasının açılmasının ertelenmesinde bu süre kural olarak beş yıl, hapis cezasının ertelenmesinde bir yıldan üç yıla kadardır.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm fıkrasında "5 yıl süreyle denetim süresine tabi tutulmasına" veya "… yıl denetim süresi belirlenmesine" ifadesiyle; denetimli serbestlik müdürlüğünden gelen yazılarda.
Ne yapmalısınız? Sürenin ne zaman başlayıp bittiğini öğrenin; süre kararın kesinleşmesiyle başlar. Bu süre içinde kasıtlı suç işlemeyin ve mahkemenin belirlediği yükümlülüklere uyun. Süre iyi hâlle tamamlanırsa HAGB'de dava düşer, ertelemede ceza infaz edilmiş sayılır.
Kısaca: Kişinin toplum içinde kalarak denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde belirli yükümlülükleri yerine getirmesidir. Hem HAGB ve erteleme gibi kararlarda öngörülen denetimi hem de hükümlünün cezasının son kısmını cezaevi dışında geçirmesini (infazda denetimli serbestlik) kapsar.
Nerede görürsünüz? Denetimli serbestlik müdürlüğünden gelen çağrı yazısında; kararın hüküm fıkrasında "denetimli serbestlik tedbiri" ifadesiyle; cezaevinden çıkışta verilen belgelerde.
Ne yapmalısınız? Müdürlüğün çağrısına belirtilen sürede uyun; imza, eğitim programı, kamu yararına çalışma veya elektronik izleme gibi yükümlülüklerinizi aksatmayın. Uyulmaması hâlinde cezaevine geri dönüş veya HAGB'de hükmün açıklanması söz konusu olabilir. Adres ve telefon değişikliğinizi bildirin.
Dayanak: 5402 s. Denetimli Serbestlik Hizmetleri K.; 5275 s. CGTİHK m.105/A
Kısaca: Aile hukukunda, eşin edinilmiş mallarına ait bir borç kişisel mallarından, ya da kişisel mallarına ait bir borç edinilmiş mallarından ödenmişse, tasfiye sırasında bu kaymanın düzeltilmesidir. Ait olduğu grup belirlenemeyen borç edinilmiş mallara ait sayılır. Miras hukukunda ise farklı bir kurum olan "mirasta denkleştirme" vardır.
Nerede görürsünüz? Mal rejimi davasındaki bilirkişi raporunda "kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında denkleştirme" başlığında; dilekçelerde kredi ödemelerinin hangi paradan yapıldığı tartışmasında.
Ne yapmalısınız? Evlilikte bir malın kredisinin veya borcunun hangi parayla (maaş, miras, evlilik öncesi birikim) ödendiğini gösteren banka kayıtlarını toplayın. Bu ayrım alacağınızın miktarını doğrudan etkiler; bilirkişi raporunu bu açıdan dikkatle inceleyin.
Kısaca: Kiracının kira ilişkisinden doğabilecek borçlarına karşılık kiraya verene verdiği güvencedir. Konut ve çatılı işyerinde üç aylık kira bedelini aşamaz. Para olarak verilmişse, kiraya veren bunu kiracı adına vadeli tasarruf hesabına yatırmalıdır.
Nerede görürsünüz? Kira sözleşmesinin "depozito" veya "güvence bedeli" maddesinde; tahliye sonrası yazışmalarda.
Ne yapmalısınız? Ödemeyi belgeleyin. Tahliyede dairenin durumunu kayıt altına alın. Kiraya veren sözleşmenin bitiminden itibaren üç ay içinde size karşı dava veya takip başlattığını bankaya bildirmezse, bankadaki güvence talebiniz üzerine iade edilir. Haksız kesinti için arabuluculuk ve dava yolu açıktır.
Kısaca: Derdest, "görülmekte olan" demektir. Açılmış ve henüz sonuçlanmamış davaya derdest dava denir. Aynı taraflar arasında aynı konu ve sebeple görülen bir dava varken aynı dava ikinci kez açılamaz; sonradan açılan dava usulden reddedilir.
Nerede görürsünüz? Cevap dilekçelerinde "derdestlik itirazımız vardır" şeklinde; kararlarda "aynı davanın derdest olması nedeniyle davanın usulden reddine" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Aynı konuda daha önce açılmış bir dava olup olmadığını UYAP Vatandaş Portal'dan kontrol edin. Karşı taraf aynı davayı ikinci kez açmışsa önceki dosyanın mahkemesini ve esas numarasını mahkemeye bildirin; derdestlik mahkemece kendiliğinden de dikkate alınır.
Kısaca: Bir haksız fiil veya trafik kazası sonucu ölen kişinin, sağlığında geçimine katkıda bulunduğu eş, çocuk, anne-baba gibi kişilerin bu destekten yoksun kalmaları nedeniyle uğradıkları maddi kaybın karşılığıdır. Hesaplama ölenin geliri, yaşı ve destek görenlerin durumu dikkate alınarak bilirkişi tarafından yapılır.
Nerede görürsünüz? Sigorta başvurusu ve dava dilekçesinde; bilirkişi (aktüerya) raporunda; mahkeme kararında "destekten yoksun kalma tazminatının … tahsiline" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Trafik kazalarında önce kusurlu aracın trafik sigortacısına yazılı başvurun. Ölenin gelir belgelerini hazırlayın. Trafik kazalarında zamanaşımı kural olarak öğrenmeden itibaren iki, her hâlde kazadan itibaren on yıldır; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir.
Kısaca: Bir tatil tesisinde her yıl belirli bir dönem konaklama hakkının, bir yıldan uzun süre için bedel karşılığında satıldığı sözleşmedir. Tapuya tescil edilen "devre mülk"ten farklı olarak devre tatil çoğu zaman yalnızca bir kullanım hakkı sağlar.
Nerede görürsünüz? Tatil fuarlarında, otellerde veya "hediye tatil kazandınız" davetiyle yapılan sunumlarda imzalatılan sözleşmelerde; tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi başvurularında.
Ne yapmalısınız? Sözleşmeyi imzaladıktan sonra kural olarak 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsiniz; bildirimi yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapın. Cayma süresi içinde satıcının sizden ödeme veya senet almaması gerekir. Uyuşmazlıkta tüketici hakem heyetine veya mahkemeye başvurabilirsiniz.
Kısaca: Eşlerden birinin, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesi veya korunmasına karşılık almadan katkıda bulunması durumunda, mal rejimi sona erdiğinde bu katkının o maldaki değer artışıyla birlikte istenmesidir. Katkı yapılan mal kişisel mal da olabilir.
Nerede görürsünüz? Mal rejimi davası dilekçesinde "değer artış payı alacağı" olarak; kararda "… TL değer artış payı alacağının tahsiline" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Katkınızı somut belgelerle ispatlamanız gerekir: diğer eşin malı için ödediğiniz peşinat, kredi taksitleri, tadilat masrafları gibi. Hesaplama malın tasfiye tarihindeki değerine göre bilirkişi ile yapılır. Talep genellikle katılma alacağı ile birlikte ileri sürülür.
Kısaca: Kazaya karışan aracın, tamir edilmiş olsa bile hasar kaydı nedeniyle ikinci el piyasada daha düşük fiyatla alıcı bulmasından doğan zarardır. Kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortasından, poliçe limitleri içinde istenebilir.
Ne yapmalısınız? Dava açmadan veya tahkime gitmeden önce karşı tarafın sigorta şirketine yazılı başvurun; on beş gün içinde cevap gelmez ya da yetersiz bulursanız tahkime veya mahkemeye gidebilirsiniz. Maddi zararlarda zamanaşımı kural olarak zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıldır.
Kısaca: Yargıtay bir kararı bozduğunda, dosyanın gönderildiği ilk derece veya bölge adliye mahkemesi bozmaya uymayıp önceki kararında gerekçesiyle ısrar edebilir; buna direnme denir. Direnme kararı temyiz edilirse dosya önce bozmayı yapan Yargıtay dairesine gider; daire bozmada ısrar ederse uyuşmazlığı Hukuk Genel Kurulu veya Ceza Genel Kurulu çözer. Genel kurulun kararına uyulması zorunludur.
Nerede görürsünüz? Mahkeme kararında "Yargıtay bozma kararına uyulmayarak önceki kararda direnilmesine"; Yargıtay genel kurul kararlarında "direnme kararının onanmasına/bozulmasına" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Direnme kararı yeni bir hüküm niteliğindedir; temyiz yolu ve süresi kararın sonunda yazılıdır. Bozma kararı lehinize ise direnme kararını süresi içinde temyiz edin.
Kısaca: Devlet memurlarına, kanunda sayılan disiplinsizlik hâllerinde verilen cezalardır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Ceza verilmeden önce memurun savunması alınmalıdır; savunma alınmadan verilen ceza hukuka aykırıdır.
Nerede görürsünüz? Disiplin soruşturması sırasında gelen "savunma istem yazısı"nda; ceza kararının tebliğ yazısında; özlük dosyasında.
Ne yapmalısınız? Savunma istemine verilen süre içinde yazılı savunmanızı verin. Ceza kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilirsiniz. İtirazın reddi veya doğrudan ceza kararı üzerine idare mahkemesinde 60 gün içinde iptal davası açılabilir; memurluktan çıkarma cezasında itiraz yolu yoktur, doğrudan dava açılır.
Kısaca: Kısmi bir düzeni korumak amacıyla kanunun yaptırım altına aldığı bir davranış nedeniyle verilen hapistir. Örneğin duruşmanın düzenini bozma, haklı bir sebep olmadan tanıklıktan çekinme ya da ihtiyati tedbir kararına aykırı davranma hâllerinde verilebilir. Suç karşılığı verilen hapis cezasından farklıdır.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında "… gün disiplin hapsine" ara kararında; ihtiyati tedbire aykırılık nedeniyle yapılan şikâyet üzerine verilen kararlarda.
Ne yapmalısınız? Disiplin hapsi adli sicile işlenmez; ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez. Karara karşı kanunun öngördüğü itiraz yoluna başvurabilirsiniz; süreler kısa olabileceğinden karar size bildirilir bildirilmez harekete geçin. Mahkemede düzeni bozacak davranışlardan ve tedbir kararlarına aykırılıktan kaçının.
Kısaca: Babalık, soybağının reddi, tanımanın iptali gibi davalarda kişiler arasında biyolojik bağ olup olmadığını belirlemek için kan veya doku örneğiyle yapılan genetik incelemedir. Bu davalarda taraflar ve gerekli hâllerde üçüncü kişiler, sağlık açısından tehlikesiz inceleme için örnek vermekle yükümlüdür.
Nerede görürsünüz? Mahkemenin "tarafların Adli Tıp Kurumuna sevki ile DNA incelemesi yapılmasına" ara kararında; Adli Tıp raporunda "babalık olasılığı" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Kendi imkânınızla özel laboratuvarda yaptırdığınız test dava açmak için fikir verir, ancak mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu veya yetkili kuruluş aracılığıyla yeniden inceleme yaptırır. Haklı sebep olmadan örnek vermeyen kişi hakkında zor kullanılabilir. Çağrıldığınız gün kimliğinizle hazır bulunun.
Kısaca: Hileli davranışlarla bir kişiyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine ya da başkasına yarar sağlamaktır. Hilenin karşı tarafı aldatabilecek nitelikte olması gerekir; ödenmeyen her borç dolandırıcılık değildir, çoğu zaman hukuki bir alacak uyuşmazlığıdır. Banka, bilişim sistemi veya kamu kurumu araç olarak kullanılırsa "nitelikli dolandırıcılık" söz konusu olur.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen "dolandırıcılık suçundan" ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 157" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Mağdursanız dekontları, mesajları, ilanları ve karşı tarafın bilgilerini saklayıp gecikmeden savcılığa başvurun; bankanıza da derhâl bildirin. Şüpheliyseniz zararın giderilmesi etkin pişmanlık nedeniyle cezada indirim sağlayabilir. Uzlaştırma kapsamında olup olmadığı dosyaya göre değişir.
Kısaca: Bankaların kredi verirken tahsil ettiği dosya masrafı, tahsis ücreti, ekspertiz ücreti gibi kalemlerin hukuka veya mevzuattaki sınırlara aykırı alındığı durumlarda geri istenmesidir. Hangi ücretin alınabileceği ve sınırı kredinin türüne ve tarihine göre değişir.
Nerede görürsünüz? Kredi sözleşmesinde, ödeme planında ve hesap ekstresinde "dosya masrafı" veya "kredi tahsis ücreti" kalemi olarak.
Ne yapmalısınız? Önce ödeme planınızı ve sözleşmenizi inceleyin, bankaya yazılı başvurun. Sonuç alamazsanız tutara göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurulabilir. Mevzuata uygun alınmış ücretler için iade çıkmayabilir; çok eski kredilerde zamanaşımı da gündeme gelebilir.
Kısaca: UYAP Vatandaş Portal üzerinden, taraf olduğunuz mahkeme, savcılık ve icra dosyalarının durumunu, duruşma günlerini, evraklarını ve masraflarını görüntüleme imkânıdır. Taraf olmadığınız dosyaları göremezsiniz.
Nerede görürsünüz? vatandas.uyap.gov.tr adresinde ve e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portal'a girildiğinde "dosyalarım" bölümünde.
Ne yapmalısınız? e-Devlet şifreniz, e-imzanız veya mobil imzanızla giriş yapın; dosyanızı mahkeme adı ve esas numarasıyla bulabilirsiniz. Duruşma günlerini, verilen süreleri ve tebligatları buradan takip edin. Dosyanız görünmüyorsa henüz taraf olarak kaydedilmemiş olabilirsiniz; mahkeme kalemine sorun.
Kısaca: Mahkemenin tarafları duruşmaya çağırmadan, dosyadaki dilekçe, tutanak, rapor ve kararlar üzerinden karar vermesidir. İstinaf incelemesinin önemli bir kısmı ve Yargıtay'daki temyiz incelemesi kural olarak bu şekilde yapılır. Tutuklamaya veya tedbire itiraz gibi itirazlar da çoğunlukla dosya üzerinden karara bağlanır.
Nerede görürsünüz? Kanun yolu kararlarında "dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda", "duruşma yapılmaksızın" ifadeleriyle.
Ne yapmalısınız? Dosya üzerinden incelemede söyleyeceklerinizi duruşmada anlatma fırsatınız olmayacağı için tüm itiraz ve açıklamalarınızı dilekçenize eksiksiz yazın. Kararın sonucunu UYAP'tan takip edin.
Kısaca: Alacaklının bir yıl süreyle işlem yapmadığı icra dosyası işlemden kaldırılır. Alacaklı takibe devam etmek isterse yenileme talebinde bulunur ve yenileme harcı öder. Dosyanın işlemden kaldırılması borcu ortadan kaldırmaz.
Nerede görürsünüz? UYAP'ta dosya durumunda "işlemden kaldırıldı" veya "yenilendi" kaydında; size gelebilecek yenileme emri tebligatında.
Ne yapmalısınız? Borçluysanız dosyanın işlemden kaldırılmış olması borcun bittiği anlamına gelmez. Size yenileme sonrası bir emir tebliğ edilirse içerikteki süreleri okuyun; zamanaşımı gibi itirazlarınızı değerlendirin.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
