Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Kısaca: Bir borcun ödenmesi gereken tarihtir. Vadesi gelmiş borca "muaccel" borç denir. Sözleşmede vade belirlenmemişse borç kural olarak doğduğu anda istenebilir hâle gelir.
Nerede görürsünüz? Bono ve çek gibi senetlerin üzerinde "vade tarihi" olarak; kredi sözleşmelerinin ödeme planında; faturalarda "son ödeme tarihi" şeklinde; icra takiplerinde faiz başlangıcı olarak.
Ne yapmalısınız? Vade tarihini not edin; faiz, temerrüt ve zamanaşımı gibi pek çok sonuç bu tarihe bağlanır. Vadesi gösterilmemiş bir bono görüldüğünde ödenecek sayılır. Ödeme yapamayacaksanız vade gelmeden alacaklıyla yazılı bir erteleme veya taksit anlaşması yapmak daha güvenlidir.
Kısaca: Vesayet altındaki kişinin bakımını, korunmasını ve mallarının yönetimini üstlenen, onu hukuki işlemlerde temsil eden kişidir. Sulh hukuk mahkemesi tarafından atanır; kanunda öncelik kural olarak eş ve yakın akrabalara tanınır.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesi kararında "vasi olarak … atanmasına" ifadesiyle; vasinin aldığı "vasi atama kararı" belgesinde; vesayet dosyasındaki hesap ve rapor evrakında.
Ne yapmalısınız? Vasi olarak atandıysanız kısıtlının mal varlığının defterini tutun, harcamaların belgelerini saklayın ve mahkemeye düzenli hesap verin. Taşınmaz satışı, dava açma, borçlanma gibi önemli işlemler için önceden vesayet veya denetim makamından izin alın; izinsiz işlemler geçersiz olabilir ve kişisel sorumluluk doğurabilir.
Kısaca: Mirasbırakanın vasiyetnameyle, ölümünden sonra son arzularını yerine getirmekle görevlendirdiği kişidir. Görevli terekeyi yönetir, alacakları tahsil eder, borçları öder, vasiyetleri yerine getirir ve paylaşmayı hazırlar. Sulh hâkiminin denetimi altındadır.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnamenin açılması tutanağında ve görevliye yapılan bildirimde; tapu ve banka işlemlerinde görevlinin yetki belgesi olarak.
Ne yapmalısınız? Görevli olarak atandıysanız, bildirimden itibaren on beş gün içinde görevi kabul etmediğinizi bildirmezseniz kabul etmiş sayılırsınız. Görevli uygun bir ücret isteyebilir. Mirasçılar, görevlinin işlemlerine karşı sulh hâkimine şikâyette bulunabilir.
Kısaca: Bir kişinin, ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl kalacağını belirlediği belgedir. Resmî (noterde), el yazısıyla ve olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir. Kanundaki şekil şartlarına uyulmayan vasiyetname iptal edilebilir.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinin vasiyetnamenin açılması tutanağında; mirasçılara gönderilen tebligatta; mirasçılık belgesinde.
Ne yapmalısınız? Vasiyetname yaparken saklı paylara dikkat edin; aksi hâlde tenkis davası açılabilir. Size tebliğ edilen bir vasiyetnameye itirazınız varsa, kanundaki sürelerde iptal veya tenkis davası açılabilir; iptal davası öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Kısaca: Mirasbırakan öldükten sonra vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılarak ilgililere okunması ve bir örneğinin mirasçılara ve lehine tasarruf yapılanlara tebliğ edilmesidir. Vasiyetname bulan kişi onu gecikmeden sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinden gelen davetiye veya tebligatta "vasiyetnamenin açılması ve okunması" ifadesiyle; açılma tutanağında.
Ne yapmalısınız? Tebligat geldiyse duruşmaya katılmanız zorunlu değildir, ancak vasiyetnamenin içeriğini öğrenin. Atanmış mirasçıya mirasçılık belgesi verilmesine bildirimden itibaren bir ay içinde itiraz edilebilir. Vasiyetnamenin açılması geçerli olduğu anlamına gelmez; iptal veya tenkis davası ayrıca açılabilir.
Kısaca: Mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yoksa, iradesi yanılma, aldatma, korkutma veya zorlamayla sakatlanmışsa, içerik hukuka veya ahlaka aykırıysa ya da kanundaki şekle uyulmamışsa, vasiyetnamenin iptali için açılan davadır. Mirasçılar ve vasiyet alacaklıları açabilir.
Nerede görürsünüz? Asliye hukuk mahkemesindeki dava dilekçesinde "… tarihli vasiyetnamenin iptaline" talebiyle; vasiyetnamenin açılması tutanağının tebliğinden sonra.
Ne yapmalısınız? Dava, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunuzu öğrenmenizden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır; kötü niyetli davalılara karşı süre yirmi yıldır. Ehliyetsizlik iddiasında hastane kayıtlarını toplayın; mahkeme genellikle Adli Tıp görüşü alır.
Kısaca: İki anlamda kullanılır: Avukatla müvekkil arasında kararlaştırılan ücret ve mahkemenin davayı kaybeden tarafa, karşı tarafın avukatı için ödetmesine karar verdiği ücret (karşı vekâlet ücreti). Karşı vekâlet ücreti Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir ve tarife her yıl güncellenir.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm fıkrasında "…TL vekâlet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine" şeklinde; avukatla yapılan ücret sözleşmesinde.
Ne yapmalısınız? Avukatınızla ücret sözleşmesini yazılı yapın. Davayı kaybederseniz kendi avukatınızın ücretine ek olarak karşı tarafın vekâlet ücretini de ödemek zorunda kalabilirsiniz. Kararla hükmedilen karşı vekâlet ücreti kural olarak avukata aittir.
Dayanak: HMK m.323; 1136 s. Avukatlık K. m.163-164
Kısaca: Avukatın müvekkilini temsil yetkisini gösteren vekâletnamenin aslı yerine dosyaya sunulan örneğidir. Avukatlar, takip ettikleri işlere ait vekâletnamelerin örneğini onaylama yetkisine sahiptir; bu nedenle mahkemeye çoğunlukla "aslı gibidir" şerhli suret sunulur. UYAP'ta vekâletname elektronik ortamda dosyaya eklenir.
Nerede görürsünüz? UYAP evrak listesinde "vekâletname" olarak; dava dilekçesinin ekinde; avukatın kaşe ve imzasını taşıyan "aslı gibidir" şerhli suret olarak.
Ne yapmalısınız? Vekâletnamenin aslını saklayın; avukatınız işlerinizde örneğini kullanır. Avukatınızın vekâletini sona erdirmek isterseniz azlin ispatlanabilir biçimde (genellikle noter aracılığıyla) yapılması ve mahkemeye bildirilmesi gerekir.
Kısaca: Vekâlet verenin, vekiline verdiği temsil yetkisini tek taraflı olarak geri almasıdır. Vekâlet veren bu hakkını her zaman kullanabilir; ancak uygunsuz zamanda yapılan azil nedeniyle doğan zarardan sorumlu olabilir.
Nerede görürsünüz? Noterden düzenlenen azilnamede; mahkeme veya icra dosyasında "vekilin azledildiği" kaydında; UYAP'ta vekil bilgisinin kaldırılmasıyla.
Ne yapmalısınız? Azli noter aracılığıyla vekile tebliğ ettirin ve dosyaların bulunduğu mahkeme veya icra dairesine de bildirin. Avukatın haklı bir sebep olmadan azledilmesi hâlinde, kararlaştırılan ücretin tamamı istenebilir; azilden önce sözleşmenizi inceleyin.
Kısaca: Hukuk davalarında ve icra takiplerinde bir tarafı temsil eden avukattır. Ceza yargılamasında şüpheli/sanığı savunan avukata ise "müdafi" denir.
Nerede görürsünüz? Dilekçelerde ve kararlarda "davacı vekili", "davalı vekili" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Avukatınız varsa tebligatlar avukatınıza yapılır; dosyanızın durumunu ondan öğrenebilirsiniz.
Kısaca: Ergin olmayan çocuğun bakım, eğitim, gözetim ve kanuni temsilinin ana ve babaya ait olmasıdır. Evlilik devam ederken birlikte kullanılır; boşanmada hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek velayeti kural olarak ebeveynlerden birine verir.
Ne yapmalısınız? Velayet konusunda hâkim çocuğun üstün yararına bakar; gerektiğinde sosyal inceleme raporu aldırır ve idrak çağındaki çocuğu dinler. Koşullar değişirse (bakım ihmali, taşınma, çocuğun isteği) velayetin değiştirilmesi istenebilir. Çocuk teslimi kararları artık icra dairesi yerine adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir.
Kısaca: Velayet devam ettiği sürece çocuğa miras, bağış veya başka yollarla kalan malları ana-baba yönetir. Mal gelirleri çocuğun bakım, eğitim ve yetiştirilmesi için kullanılabilir; malın aslına ise kural olarak dokunulmaz. Çocuğun kendi kazancı ve mesleği için verilen mallar üzerinde çocuğun kendisinin de yetkisi vardır.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesinin çocuk malları hakkındaki kararlarında; ana-baba ile çocuk arasındaki işlemlerde "küçüğe kayyım atanmasına" ifadesiyle; tapu işlemlerinde.
Ne yapmalısınız? Ana-baba ile çocuğun menfaatinin çatıştığı işlemlerde (ör. çocuğun malının ana-babaya devri, mirasın paylaşılması) mahkemece çocuğa kayyım atanması gerekir. Çocuk malları tehlikeye düşerse hâkim koruma önlemleri alabilir. Mirastan çocuğa düşen payı ve banka hesaplarını belgeleyin.
Kısaca: Boşanma kararında velayet kendisine verilen ebeveynin durumunda önemli değişiklik olursa, mahkemenin velayeti diğer ebeveyne vermesidir. Yeniden evlenme, başka bir yere taşınma, çocuğun ihmal edilmesi, kişisel ilişkiye engel olunması gibi durumlar sebep olabilir. Velayetin kaldırılmasından farklı olarak ebeveynden biri hâlâ velayete uygundur.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesindeki dava dilekçesinde ve kararında "müşterek çocuğun velayetinin davacıya verilmesine" ifadesiyle; sosyal inceleme raporunda.
Ne yapmalısınız? Değişikliği gösteren somut delilleri (okul kayıtları, raporlar, tanıklar) toplayın. Mahkeme genellikle sosyal inceleme raporu aldırır ve idrak çağındaki çocuğu dinler. Belirleyici olan ebeveynlerin istekleri değil, çocuğun üstün yararıdır.
Kısaca: Ana-babanın deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle velayet görevini yerine getirememesi ya da çocuğa ilgi göstermemesi, ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hâlinde, daha hafif önlemler yetersiz kalırsa hâkimin velayeti kaldırmasıdır. Her iki ebeveynin velayeti kaldırılırsa çocuğa vasi atanır.
Nerede görürsünüz? Aile mahkemesi kararında "… üzerindeki velayetin kaldırılmasına"; ceza mahkemesi kararlarında velayet hakkından yoksun bırakma olarak.
Ne yapmalısınız? Velayetin kaldırılması ana-babayı çocuğun bakım giderlerine katılma yükümlülüğünden kurtarmaz. Koşullar düzelirse velayetin geri verilmesi istenebilir. Çocuğun tehlikede olduğunu düşünüyorsanız aile mahkemesine, savcılığa veya Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurabilirsiniz.
Kısaca: Ölüm yoluyla mirasçılara geçen mallar ile bağış gibi karşılıksız yollarla edinilen mallar üzerinden alınan vergidir. Vergiyi malı edinen mirasçı veya bağış alan öder. Belirli tutarlara kadar istisna vardır; istisna tutarları ve vergi oranları her yıl güncellenir.
Nerede görürsünüz? Vergi dairesine verilen veraset ve intikal vergisi beyannamesinde; tapu müdürlüğünde intikal işleminde istenen ilişik kesme yazısında.
Ne yapmalısınız? Ölüm Türkiye'de olmuş ve mirasçılar Türkiye'deyse beyanname, ölüm tarihini izleyen günden itibaren dört ay içinde ölenin son ikametgâhının bulunduğu yerdeki vergi dairesine verilir. Vergi üç yıl içinde, mayıs ve kasım aylarında altı eşit taksitte ödenir. Bağışta süre, malın edinilmesinden itibaren bir aydır.
Kısaca: Vergi dairesinin, inceleme sonucu veya resen tarh ettiği vergiyi ve kestiği cezayı mükellefe bildirdiği belgedir. İhbarnamede vergi türü, dönemi, tutarı, ceza ve dava açma süresi gibi bilgiler yer alır.
Nerede görürsünüz? Vergi dairesinden gelen tebligat zarfında veya e-Tebligat kutunuzda; "vergi/ceza ihbarnamesi" başlıklı belgede.
Ne yapmalısınız? Tebliğ tarihini not edin. Vergi mahkemesinde dava açma süresi tebliğden itibaren 30 gündür. Dava yerine, cezalar bakımından uzlaşma isteyebilir ya da şartları varsa cezada indirimden yararlanabilirsiniz; bu yollar birbirini etkilediğinden karar vermeden önce seçenekleri birlikte değerlendirin.
Kısaca: Vergi, resim, harç, SGK primi dışındaki benzeri mali yükümlülükler ile bunların cezaları ve tahsiline ilişkin uyuşmazlıklara bakan idari yargı mahkemesidir. Vergi ziyaı cezası ve amme alacağı ödeme emirlerine karşı davalar burada açılır.
Nerede görürsünüz? Vergi/ceza ihbarnamesinde ve ödeme emrinde "tebliğden itibaren … gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir" ifadesiyle; tebligat ve kararlarda "… Vergi Mahkemesi" başlığıyla.
Ne yapmalısınız? Vergi davalarında dava açma süresi kural olarak tebliğden itibaren otuz gündür. Amme alacağına ilişkin ödeme emrine karşı dava süresi ise on beş gündür. Süreler kısa olduğundan tebliğ tarihini mutlaka not edin.
Dayanak: 2576 s. K. m.6; 2577 s. İYUK m.7; 6183 s. AATUHK m.58
Kısaca: Vergi beyannamesinin verilmemesi, eksik verilmesi veya vergi yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilmemesi sonucu verginin eksik tahakkuk etmesi durumunda kesilen cezadır. Kural olarak ziyaa uğratılan verginin bir katıdır; kaçakçılık fiillerinde üç katı uygulanır.
Nerede görürsünüz? Vergi dairesinden gelen "vergi/ceza ihbarnamesi"nde; e-Devlet ve İnteraktif Vergi Dairesinde.
Ne yapmalısınız? İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi mahkemesinde dava açabilir, uzlaşma isteyebilir veya kanundaki şartlarla indirimli ödeme yolunu seçebilirsiniz. Bu yollar birbirini etkileyebildiğinden karar vermeden önce bir mali müşavir veya avukattan destek almanız yararlı olur.
Kısaca: Velayet altında olmayan küçükler ile akıl hastalığı, savurganlık, alkol veya madde bağımlılığı, kötü yönetim, uzun süreli hapis cezası gibi sebeplerle korunmaya muhtaç erginlerin kişisel ve mali işlerinin devlet gözetiminde yürütülmesidir. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesi kararında "vesayet altına alınmasına ve kendisine vasi atanmasına" ifadesiyle; nüfus kaydında kısıtlılık şerhi olarak.
Ne yapmalısınız? Vesayet için yakınlar veya ilgili kurumlar sulh hukuk mahkemesine başvurabilir; akıl hastalığı iddiasında sağlık kurulu raporu alınır. Kısıtlı adına taşınmaz satışı, dava açma gibi önemli işlemler vesayet makamının izni olmadan yapılamaz.
Kısaca: Vesayet altındaki küçük veya kısıtlı adına vasinin yapacağı önemli işlemler için vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin izninin gerekmesidir. Taşınmaz alım-satımı, ipotek, ödünç alma veya verme, dava açma, sulh olma, uzun süreli kira gibi işlemler bu kapsamdadır. Bazı işlemlerde ayrıca denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin onayı gerekir.
Nerede görürsünüz? Sulh hukuk mahkemesi kararında "kısıtlıya ait taşınmazın satışına izin verilmesine" ifadesiyle; tapu müdürlüğünün istediği belgeler arasında.
Ne yapmalısınız? Vasiyseniz işlemden önce gerekçesi ve değer tespitiyle birlikte sulh hukuk mahkemesine başvurun. İzin alınmadan yapılan işlem kısıtlıyı bağlamaz ve sorumluluk doğurabilir. Mahkemenin izin kararındaki şartlara (asgari satış bedeli, paranın yatırılacağı hesap gibi) uyun.
Kısaca: Vicahen, "yüzüne karşı" demektir. Bir kararın veya işlemin, ilgili kişi duruşmada ya da makam önünde bizzat hazırken yapıldığını anlatır. Karşıtı "gıyaben", yani kişinin yokluğunda yapılan işlemdir.
Nerede görürsünüz? Duruşma zaptında ve kararın sonunda "…taraf vekillerinin yüzüne karşı (vicahen) açıkça okunup usulen anlatıldı"; ceza kararlarında "sanığın yüzüne karşı verilen karar" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Karar yüzünüze karşı açıklandıysa sonucu o anda öğrenmiş olursunuz; hükümlere karşı istinaf ve temyiz süreleri ise kural olarak gerekçeli kararın tebliğinden başlar. İtiraz yoluna tabi bazı kararlarda süre, kararın yüzünüze karşı açıklandığı andan işlemeye başlayabilir; kararda yazan süreyi dikkatle okuyun ve şüphede erken davranın.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
