Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Hukuk sözlüğünün A harfiyle başlayan terimleri (2. sayfa: Arşiv kaydı – Ağır ceza mahkemesi). Aradığınız kelime burada yoksa arama kutusunu kullanın veya sözlüğün ana sayfasına dönün.
Kısaca: Adli sicilden silinen mahkûmiyet bilgilerinin tutulduğu kayıttır. Arşiv kaydı olağan adli sicil belgesinde görünmez; yalnızca kişinin kendisi, soruşturma veya kovuşturma kapsamında savcılık ve mahkemeler, seçim kurulları ve özel kanunlarda belirtilen kurumlar bu bilgiyi isteyebilir.
Nerede görürsünüz? Güvenlik soruşturması, silah ruhsatı gibi kamu kurumu başvurularında karşınıza çıkan "arşiv kaydı bulunmaktadır" bilgisinde.
Ne yapmalısınız? Arşiv kaydı kural olarak, arşive alınma koşullarının oluşmasından itibaren beş yıl geçince silinir. Belirli hak yoksunlukları doğuran mahkûmiyetlerde süre, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı varsa on beş, yoksa otuz yıldır. Süre dolduğu hâlde kayıt duruyorsa silinmesi için başvurabilirsiniz.
Kısaca: Borcun faiz, masraf ve vekâlet ücreti eklenmeden önceki ana tutarıdır; halk arasında "anapara" denir. Bir kredide kullanılan para, bir faturanın bedeli ya da senet üzerindeki tutar asıl alacaktır.
Nerede görürsünüz? Takip talebinde ve ödeme emrinde alacak kalemleri ayrı ayrı yazılır: "asıl alacak", "işlemiş faiz", "masraf" gibi. Mahkeme kararlarında "… TL asıl alacağın takip tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte" kalıbıyla.
Ne yapmalısınız? Ödeme emrindeki asıl alacağı kendi belgelerinizle (dekont, sözleşme, fatura) karşılaştırın. Yalnızca faize veya tutarın bir kısmına itiraz etmek istiyorsanız itirazınızda bunu açıkça belirtin; kabul ettiğiniz kısım için takip devam eder.
Kısaca: Muvazzaf askerlik veya yedek subaylıkta geçen sürelerin, ilgili kişinin talebi ve primini ödemesi üzerine sigortalılık hizmetine eklenmesidir. Askerlik ilk sigortalılıktan önce yapılmışsa, borçlanılan gün kadar sigortalılık başlangıç tarihi de geriye gidebilir; bu durum emeklilik tarihini etkileyebilir.
Nerede görürsünüz? e-Devlet'te SGK borçlanma hizmetlerinde; askerlik şubesinden veya e-Devlet'ten alınan askerlik durum belgesinde; SGK borç bildirim yazısında.
Ne yapmalısınız? Borçlanmanın emeklilik tarihinize etkisini başvurmadan önce hesaplatın. SGK'nın bildirdiği borcu tebliğden itibaren bir ay içinde ödemezseniz başvuru hükümsüz kalır. Bedelli veya dövizli askerlikte borçlanılabilecek süreyi SGK'dan teyit edin.
Kısaca: Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sona erdiren işçi, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır. Askerlik dönüşü belirli süre içinde işe başvuran işçiyi işveren, boş yer varsa öncelikle işe almakla yükümlüdür.
Nerede görürsünüz? İşverene verilen fesih dilekçesinde "askerlik nedeniyle" ifadesiyle; SGK işten ayrılış bildirgesindeki askerlik çıkış koduyla.
Ne yapmalısınız? Fesih dilekçenize askerlik sevk belgenizi veya askerlik durum belgenizi ekleyin. Bedelli askerlik gibi özel durumlarda uygulama farklılık gösterebileceğinden fesih öncesi bilgi almanız yararlı olur. Ödeme yapılmazsa önce arabulucuya başvurulur.
Kısaca: Görülmekte olan bir davada dava konusu hak veya şey üzerinde tamamen veya kısmen kendisinin hak sahibi olduğunu ileri süren üçüncü kişinin, davanın her iki tarafına karşı dava açarak yargılamaya katılmasıdır. Asli müdahil, fer'i müdahilden farklı olarak tam bir taraftır.
Nerede görürsünüz? "Asli müdahale davası" dilekçesinde; ara kararda "asli müdahale davasının asıl dava ile birlikte görülmesine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Başkaları arasında görülen bir davada aslında size ait olduğunu düşündüğünüz bir mal veya hak tartışılıyorsa, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar taraflara karşı asli müdahale davası açabilirsiniz; bunun için harç ödenir.
Kısaca: Kanunların başka bir mahkemeyi görevlendirmediği ve ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen suçlara bakan, tek hâkimli ilk derece ceza mahkemesidir. Ceza davalarının büyük kısmı (ör. basit yaralama, hakaret, tehdit, hırsızlık) bu mahkemelerde görülür.
Nerede görürsünüz? Davetiye, iddianame ve kararlarda "… Asliye Ceza Mahkemesi" başlığıyla; UYAP'ta mahkeme adı olarak.
Ne yapmalısınız? Sanıksanız duruşma günlerini takip edin ve duruşmalara katılın. Basit yargılama usulü uygulanırsa duruşma yapılmadan karar verilebilir; bu durumda size gelen bildirimdeki süreye dikkat edin. Kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
Kısaca: Hukuk davalarında genel görevli ilk derece mahkemesidir. Kanunda sulh hukuk, iş, aile, ticaret gibi başka bir mahkemeye bırakılmamış davalara, değeri ne olursa olsun asliye hukuk mahkemesi bakar. Tapu iptali, tazminat, alacak davaları sık örneklerdir.
Nerede görürsünüz? Tebligat ve kararlarda "… Asliye Hukuk Mahkemesi" başlığıyla. Ayrı mahkeme kurulmayan yerlerde "Asliye Hukuk Mahkemesi (İş/Aile/Ticaret Mahkemesi sıfatıyla)" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Dava açmadan önce konunuzun özel bir mahkemenin görevine girip girmediğini kontrol edin. Asliye hukuk mahkemesinin kararlarına karşı kural olarak bölge adliye mahkemesine istinaf yolu açıktır.
Kısaca: Tacirler arasındaki ticari işlerden doğan davalara, şirketler hukuku uyuşmazlıklarına, çek, senet, sigorta, taşıma gibi kanunda ticari dava sayılan konulara bakan mahkemedir. Ayrı ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
Nerede görürsünüz? Tebligat ve kararlarda "… Asliye Ticaret Mahkemesi" veya "Asliye Hukuk Mahkemesi (Ticaret Mahkemesi sıfatıyla)" başlığıyla.
Ne yapmalısınız? Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Davanızın ticari dava olup olmadığını dava açmadan önce değerlendirin; görev hatası zaman kaybettirir.
Kısaca: Mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) mirasının tamamına veya bir oranına mirasçı olarak belirlediği kişidir. Belirli bir malın bırakılması ise "belirli mal vasiyeti" olup lehine vasiyet yapılan kişi mirasçı sayılmaz.
Ne yapmalısınız? Atanmış mirasçılara mirasçılık belgesi, yasal mirasçılar itiraz etmezse verilir. Atanmış mirasçı da mirası reddedebilir; süre vasiyetnamenin kendisine bildirilmesinden itibaren işler. Saklı paylı mirasçılar, paylarının zedelendiğini düşünürlerse tenkis davası açabilir.
Kısaca: Bir kambiyo senedinin (bono, poliçe, çek) borçlusunun borcunu güvence altına almak için senede atılan kefalet imzasıdır. İmzayı atana "avalist" denir; avalist, kimin için imza attıysa onunla aynı şekilde sorumlu olur.
Nerede görürsünüz? Senedin ön yüzünde "kefil", "aval", "ödemede kefil" gibi ibarelerle atılmış imzalarda; kambiyo takiplerinde borçlunun sıfatı "avalist" olarak.
Ne yapmalısınız? Senede kefil olarak imza attıysanız, adi kefalete ait şekil kuralları (ör. el yazısıyla azami tutar) kural olarak avalde aranmaz ve doğrudan takip edilebilirsiniz. Hakkınızda takip başlatıldıysa imzaya veya borca itirazı tebliğden itibaren 5 gün içinde icra hukuk mahkemesine yapın.
Kısaca: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın kısa vadeli avans işlemlerinde uyguladığı orana göre belirlenen faizdir. Ticari işlerde, sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmamışsa temerrüt faizi bu orana göre istenebilir. Yasal faizden genellikle yüksektir.
Nerede görürsünüz? Ticari alacaklara ilişkin icra takiplerinde ve mahkeme kararlarında "… tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte" ifadesiyle; asliye ticaret mahkemesi kararlarında sık görülür.
Ne yapmalısınız? Borç ticari bir işten doğmuyorsa (ör. iki vatandaş arasındaki borç) avans faizi değil kural olarak yasal faiz uygulanır; bu durumda faiz türüne itiraz edebilirsiniz. Oran Merkez Bankası tarafından ilan edilir ve değişebilir; güncel oranı resmî kaynaktan kontrol edin.
Kısaca: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde güvence altına alınan bir hakkı ihlal edilen kişinin, iç hukuktaki etkili yolları (Türkiye için çoğu durumda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru dahil) tükettikten sonra AİHM'ye başvurmasıdır.
Nerede görürsünüz? AİHM'nin başvuru formunda; ihlal kararı sonrası yargılamanın yenilenmesi talebinde; kararlarda "AİHM'nin … ihlal kararı" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Başvuru, iç hukuktaki son kesin kararın tebliğinden itibaren dört ay içinde, AİHM'nin resmî başvuru formu eksiksiz doldurularak yapılmalıdır. Başvuru ücretsizdir. İhlal kararı verilirse yargılamanın yenilenmesi istenebilir.
Kısaca: Türkiye Barolar Birliğince her yıl belirlenip Resmî Gazete'de yayımlanan, avukatların yapacakları işler için alabilecekleri en düşük ücretleri gösteren tarifedir. Mahkemeler, davayı kazanan tarafa karşı taraftan ödenecek vekâlet ücretini de bu tarifeye göre belirler. Tarifedeki tutarlar her yıl güncellenir; kısaca "AAÜT" denir.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm fıkrasında "AAÜT uyarınca … TL vekâlet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Karşı vekâlet ücreti kural olarak kararın verildiği tarihte yürürlükte olan tarifeye göre hesaplanır. Avukatınızla anlaşırken ücretin tarifenin altında kararlaştırılamayacağını bilin. Güncel tarifeye Türkiye Barolar Birliğinin internet sitesinden ulaşabilirsiniz.
Kısaca: Avukatın yapacağı iş karşılığında alacağı ücretin, ödeme zamanının ve masrafların kimin tarafından karşılanacağının yazıldığı sözleşmedir. Ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesindeki tutarın altında olamaz; dava değerinin veya hükmolunacak şeyin yüzdesi olarak kararlaştırılırsa bu oran yüzde yirmi beşi aşamaz. Mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti ise kural olarak avukata aittir.
Ne yapmalısınız? Sözleşmeyi yazılı yapın ve bir örneğini saklayın. Ücretin miktarını, ödeme takvimini, masrafları ve işin kapsamını (ör. istinaf ve temyiz aşamalarının dahil olup olmadığını) açıkça belirleyin.
Kısaca: Hukuk ve idari davalarda ve icra takiplerinde avukat tutmak zorunlu değildir; kişi kendi davasını kendisi açıp takip edebilir. Dava dilekçesi adliyedeki ön büroya ya da UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-imza veya mobil imzayla verilebilir. Ceza muhakemesinde ise bazı durumlarda zorunlu müdafi görevlendirilir.
Ne yapmalısınız? Dilekçenizde talebinizi, olayları ve delillerinizi açık yazın; harç ve gider avansını yatırmayı unutmayın. Süreler ve usul kuralları sizin için de bağlayıcıdır. Arabuluculuğun dava şartı olduğu konularda önce arabulucuya başvurun. Ekonomik durumunuz yetersizse baronun adli yardım bürosuna başvurabilirsiniz.
Kısaca: Kararlaştırılan veya reklamda bildirilen niteliklere uymayan, ya da yararlanma amacını önemli ölçüde azaltan eksiklikler içeren hizmettir (ör. özensiz yapılan tadilat, eksik verilen kurs, aksayan internet hizmeti).
Nerede görürsünüz? Tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi kararında "hizmetin ayıplı ifa edildiği" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Sağlayıcıya yazılı başvurarak hizmetin yeniden görülmesini, ücretsiz onarımı, bedel indirimini veya sözleşmeden dönmeyi isteyebilirsiniz. Ayıp kural olarak hizmetin ifasından itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir. Fotoğraf, yazışma ve faturaları saklayın.
Kısaca: Teslim anında sözleşmeye uygun olmayan; satıcının bildirdiği, ambalajda veya reklamda belirtilen özellikleri taşımayan ya da kullanım amacını önemli ölçüde azaltan eksiklikleri bulunan maldır.
Nerede görürsünüz? Tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi kararında "malın ayıplı olduğu anlaşıldığından" şeklinde; servis raporlarında.
Ne yapmalısınız? Satıcıya yazılı başvurarak sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme haklarından birini seçebilirsiniz. Ayıp kural olarak teslimden itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir (taşınmazda beş yıl). Fatura ve servis kayıtlarını saklayın.
Kısaca: Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir. Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı işlemler kural olarak hüküm doğurmaz. Bu güç her işlem için, işlemin yapıldığı an esas alınarak değerlendirilir.
Nerede görürsünüz? Tapu iptali ve vasiyetname iptali davalarında "murisin işlem tarihinde ehliyetsiz olduğu" iddiasıyla; Adli Tıp raporunda "fiil ehliyetinin bulunmadığı" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? İşlemin yapıldığı tarihteki sağlık durumunu gösteren hastane kayıtları, ilaç bilgileri ve epikriz raporlarını toplayın. Mahkeme çoğu zaman Adli Tıp Kurumundan görüş ister. Ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlılar da yasal temsilcinin rızası olmadan borç altına giremez.
Kısaca: Kişiye bir mal üzerinde doğrudan yetki veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır. En geniş ayni hak mülkiyettir; irtifak hakları (intifa, sükna, geçit, üst hakkı), taşınmaz yükü ve rehin (ipotek) ise sınırlı ayni haklardır. Taşınmazlarda ayni haklar kural olarak tapuya tescil ile doğar.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının "mülkiyet", "irtifak" ve "rehin" hanelerinde; mahkeme kararlarında "ayni hakka dayalı dava" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Bir taşınmazı satın almadan veya kiralamadan önce tapu kaydını inceleyerek üzerinde ipotek, intifa, irtifak gibi ayni haklar bulunup bulunmadığını kontrol edin. Bu haklar mülkiyet el değiştirse bile yeni malike karşı da geçerliliğini korur.
Kısaca: Boşanma sebebi ispatlandığında mahkemenin, evliliği sona erdirmek yerine eşlerin bir ila üç yıl ayrı yaşamasına karar vermesidir. Ayrılık süresince evlilik devam eder; amaç eşlere barışma fırsatı tanımaktır. Dava yalnızca ayrılık için açılmışsa mahkeme boşanmaya karar veremez.
Nerede görürsünüz? Kararın hüküm kısmında "tarafların … yıl süreyle ayrılıklarına" ifadesiyle; bazen boşanma davasında hâkimin barışma ihtimalini görmesi üzerine.
Ne yapmalısınız? Ayrılık süresi dolduğunda ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma isteyebilir. Ayrılık döneminde nafaka ve çocuklarla ilgili önlemler de karara bağlanabilir; kararda yazan süreyi ve yükümlülükleri takip edin.
Kısaca: Vekâlet verenin vekiline verdiği yetkiyi geri aldığını bildiren belgedir. Genellikle noterde düzenlenir ve noter aracılığıyla vekile tebliğ edilir.
Nerede görürsünüz? Noter tebligatıyla gelen belgede; mahkeme veya icra dosyasına sunulan azil bildiriminde.
Ne yapmalısınız? Azilname düzenlettiyseniz bir örneğini vekâletnamenin kullanıldığı kurumlara (mahkeme, icra dairesi, tapu, banka) da bildirin; aksi hâlde azilden habersiz üçüncü kişilerle yapılan işlemler sorun yaratabilir. Azilname size tebliğ edildiyse o andan itibaren vekil sıfatıyla işlem yapmayın.
Kısaca: Henüz suç işleme kararı olmayan bir kişide bu kararı uyandırarak onu suç işlemeye yöneltmektir. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Çocukların suça azmettirilmesi veya üstsoy-altsoy ilişkisinden doğan nüfuzun kullanılması hâllerinde ceza artırılır.
Nerede görürsünüz? İddianamede ve kararda "… suçuna azmettirme" ifadesiyle ve sevk maddelerinde "TCK 38" atfıyla.
Ne yapmalısınız? Azmettirmenin ispatı için genellikle yazışmalar, telefon kayıtları ve tanık beyanları incelenir. Kişi zaten suç işlemeye karar vermişse azmettirme değil, koşulları varsa yardım etme söz konusu olabilir; bu ayrımı savunmanızda değerlendirin.
Kısaca: Bir başkan ve iki üyeden oluşan heyetle çalışan ilk derece ceza mahkemesidir. Kural olarak ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar ile kanunda ayrıca sayılan bazı suçlara bakar. Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davaları da burada görülür.
Nerede görürsünüz? Davetiye ve kararlarda "… Ağır Ceza Mahkemesi" başlığıyla; UYAP'ta "ACM" kısaltmasıyla.
Ne yapmalısınız? Alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda sanığa, istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Duruşmalara katılım ve savunma hazırlığı bu davalarda özellikle önemlidir. Kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
