Konya Barosu'na kayıtlı Av. Emre Aydoğan; aile, ceza, iş, miras ve gayrimenkul, icra ve iflas, idare, tüketici, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir.
AdresŞemsitebrizi Mh. Şerafettin Cd. Zengin Han No:52 Kat:2 Daire:208 Karatay/KONYA
Kısaca: Hâkimin, tarafların ileri sürmesini beklemeden olayları ve delilleri kendiliğinden araştırıp toplayabildiği ilkedir. Çekişmesiz yargı işlerinde, idari yargıda, ceza yargılamasında ve çocukla ilgili konular gibi kamu düzenini ilgilendiren hallerde uygulanır.
Ne yapmalısınız? Bu ilkenin geçerli olduğu davalarda da elinizdeki belgeleri ve bildiğiniz bilgileri mahkemeye sunun; mahkemenin her şeyi kendiliğinden bulacağına güvenmeyin.
Dayanak: HMK m.385/2 (çekişmesiz yargı); 2577 s. İYUK m.20
Kısaca: Soruşturulması suçtan zarar görenin şikâyetine bağlı olmayan suçlardır. Savcılık suçu herhangi bir yolla öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatır. Bu suçlarda şikâyetten vazgeçmek veya tarafların barışması davayı sona erdirmez.
Nerede görürsünüz? Kararlarda "suçun re'sen kovuşturulan suçlardan olması nedeniyle şikâyetten vazgeçmenin davaya etkisi bulunmadığından" gibi ifadelerle.
Ne yapmalısınız? Taraflar barışmış olsa bile dava devam eder; duruşmalara katılmayı sürdürün. Zararın giderilmesi bazı suçlarda etkin pişmanlık veya indirim sebebi olabileceğinden, bu konuda bir avukattan bilgi almanız yararlı olur.
Kısaca: Mirasın reddi için süre üç aydır. Yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten (mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat ederlerse o tarihten), atanmış mirasçılar için vasiyetnamenin kendilerine bildirildiği tarihten başlar.
Nerede görürsünüz? Mirasın reddi dilekçesinde ve sulh hukuk mahkemesinin kararında; süre geçtikten sonra yapılan başvurularda "yasal süre içinde ret beyanında bulunulmadığından" şeklinde.
Ne yapmalısınız? Süreyi kaçırmamak için mümkün olan en kısa sürede başvurun. Haklı sebepler varsa sulh hukuk mahkemesinden sürenin uzatılması istenebilir. Terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğu belliyse, "hükmen ret" için süreye bağlı olmaksızın tespit davası açılabilir.
Kısaca: Mahkeme veya icra dairesi veznesindeki bir paranın hak sahibine ödendiğini ya da iade edildiğini gösteren belgedir. Adındaki "red" kelimesi davanın reddedildiği anlamına gelmez; buradaki anlamı paranın vezneden çıkarılıp ilgilisine verilmesidir.
Nerede görürsünüz? UYAP Vatandaş Portal'da dosyanın "Tahsilat/Reddiyat" bölümünde. En sık, dava bittikten sonra kullanılmayan gider avansı size iade edilirken ya da icra dosyasından alacaklıya para ödenirken görülür.
Ne yapmalısınız? Bir şey yapmanız gerekmez. Makbuzda paranın kime, hangi hesaba ve ne kadar ödendiğini kontrol edebilirsiniz. İade size yapılacaksa banka hesabınıza ya da PTT'ye gönderildiğini buradan izleyebilirsiniz.
Dayanak: Kullanılmayan gider avansı, hüküm kesinleştikten sonra iade edilir (HMK m.333).
Kısaca: Bir borcun güvencesi olarak bir mal üzerinde alacaklıya tanınan haktır: borç ödenmezse alacaklı o malı sattırıp alacağını öncelikle tahsil edebilir. Taşınmazlarda ipotek, taşınırlarda teslimli veya sicile kayıtlı rehin şeklinde kurulur.
Nerede görürsünüz? Tapu kaydının rehinler bölümünde (ipotek); araç kayıtlarında "rehinli" şerhi olarak; rehnin paraya çevrilmesi yoluyla başlatılan icra takiplerinin ödeme emrinde.
Ne yapmalısınız? Rehinli bir malı satın almadan önce rehin kaydını kontrol edin; rehin malla birlikte yeni malike geçer. Borç bittiğinde alacaklıdan rehnin kaldırılması (fek) yazısı alıp kaydı sildirin. Rehinle güvenceli borçta alacaklı kural olarak önce rehinli malı paraya çevirmek zorundadır.
Kısaca: Alacağı rehinle güvence altına alınmış alacaklının, önce rehin konusu malın satılmasını istediği icra takibi türüdür. Kural olarak rehinli alacaklı, borçlunun diğer mallarına geçmeden önce rehne başvurmak zorundadır. Rehin satışı borcu karşılamazsa kalan kısım için belge verilir.
Nerede görürsünüz? Ödeme emrinde "rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip" ibaresiyle; taşıt rehni gibi sicil kayıtlarında.
Ne yapmalısınız? Emirde yazılı süre içinde borca veya rehne itiraz hakkınız vardır; süreyi kaçırmayın. Borcu ödemek veya yapılandırmak için alacaklıyla görüşebilirsiniz. Rehin satışından sonra kalan borç için ayrıca takip yapılabileceğini unutmayın.
Kısaca: "Kendiliğinden" anlamına gelir. Mahkemenin, savcılığın veya bir idarenin taraflardan biri istemeden harekete geçmesini ifade eder. Örneğin dava şartları ve kesin yetki mahkemece re'sen gözetilir; bazı suçlarda soruşturma şikâyet olmadan re'sen başlatılır.
Nerede görürsünüz? Ara kararlarda "re'sen araştırılmasına", "re'sen nazara alınarak"; kararlarda "re'sen gözetilmesi gereken hususlar" şeklinde; ceza dosyalarında "re'sen soruşturma başlatıldı" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Mahkemenin bir hususu kendiliğinden dikkate alacak olması, sizin bunu bildirmenize engel değildir; önemli gördüğünüz noktaları dilekçenizde yine de belirtin. Taraflarca hazırlama ilkesinin geçerli olduğu davalarda vakıaları ve delilleri sizin bildirmeniz gerekir.
Kısaca: Bir resmi belgeyi sahte olarak düzenlemek, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek veya sahte resmi belgeyi kullanmaktır (ör. sahte kimlik, ehliyet, diploma, rapor). Belgenin sahteliğinin ilk bakışta anlaşılamaması, yani aldatma yeteneğine sahip olması gerekir. Kamu görevlisinin görevi gereği işlemesi daha ağır cezalandırılır.
Nerede görürsünüz? Savcılıktan gelen ifade çağrısında; iddianame ve kararda "TCK 204" atfıyla; kriminal raporda "aldatma kabiliyetinin bulunduğu" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Belgeyi kimden, nasıl edindiğinizi ve sahteliğini bilip bilmediğinizi gösteren olguları açıklayın; sahteliğinden habersiz kullanmak kast bakımından önem taşır. Kriminal veya bilirkişi raporuna karşı itirazlarınızı süresinde bildirin. Müdafi yardımı almanız yararlı olur.
Kısaca: Mirasbırakanın arzularını resmî memura bildirdiği, memurun yazdığı veya yazdırdığı, mirasbırakanın okuyup imzaladığı ve iki tanığın da imzaladığı vasiyetnamedir. Tanıklar, vasiyetnamenin kendi önlerinde okunup imzalandığını ve mirasbırakanın tasarruf ehliyetine sahip göründüğünü beyan eder. En güvenli vasiyetname şeklidir.
Nerede görürsünüz? Noterlik kayıtlarında; vasiyetnamenin açılması tutanağında "… Noterliğince düzenlenen resmi vasiyetname" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Mirasbırakanın eşi, altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz; tanıklara da vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz. Okuma yazma bilmeyenler ve fiil ehliyeti olmayanlar tanık olamaz. Noterde düzenlenen vasiyetname noterde saklanır; yenisini yapmak isterseniz noterden bilgi alın.
Kısaca: Mahkemenin, dava açanın talebini haklı bulmadığı ya da davanın görülebilmesi için gereken şartlar bulunmadığı için davayı kabul etmediği karardır. "Esastan ret" talebin haksız bulunduğunu, "usulden ret" ise görev, yetki, süre veya dava şartı gibi bir eksiklik nedeniyle işin esasına girilmediğini gösterir.
Nerede görürsünüz? Kısa kararda ve gerekçeli kararın hüküm kısmında "davanın reddine", "davanın usulden reddine" gibi ifadelerle.
Ne yapmalısınız? Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Hukuk davalarında süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345). Usulden retlerde eksiklik giderilerek yeniden dava açmak da mümkün olabilir.
Kısaca: Ateşli silahları ve bunlara ait mermileri yetkili makamdan ruhsat almadan satın almak, taşımak veya bulundurmaktır. Silahın evde veya işyerinde tutulması da "bulundurma" olarak suç oluşturur. Bıçak ve benzeri aletlere ilişkin yasaklar aynı kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Nerede görürsünüz? Kolluğun düzenlediği arama ve el koyma tutanağında ve silah ekspertiz (balistik) raporunda; iddianame ve kararda "6136 sayılı Kanun'a muhalefet" ifadesiyle; hükümde silahın "müsaderesine" ibaresiyle.
Ne yapmalısınız? Silah edinmek veya taşımak istiyorsanız önce valilik veya kaymakamlıktan ruhsat alın. Ekspertiz raporunda silahın türü ve atış kabiliyeti belirtilir; bu rapor suçun varlığı ve cezanın belirlenmesi için önemlidir, içeriğini kontrol edin. El konulan ruhsatsız silah kural olarak müsadere edilir.
Kısaca: Bir zararı ödeyen kişinin veya kurumun, ödediği tutarı asıl sorumludan geri istemesidir. Örneğin SGK'nın iş kazasında kusurlu işverene, kasko şirketinin kusurlu araç sahibine veya trafik sigortacısının kanunda sayılan hâllerde kendi sigortalısına yönelttiği davalardır.
Nerede görürsünüz? Size gelen rücu ihtarnamesinde, icra takibinde veya dava dilekçesinde "rücuen tahsil" ifadesiyle.
Ne yapmalısınız? Talebi incelerken kazadaki kusur oranınızı, ödenen tutarın gerçek zarara uygun olup olmadığını ve zamanaşımını kontrol edin. Sigortanız varsa kendi sigorta şirketinize bildirin. Dava veya icra tebligatındaki sürelere dikkat edin.
Dayanak: 5510 s. Kanun m.21; TTK m.1472; 2918 s. KTK m.95
Bu sözlük genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez. Süreler, tutarlar ve kurallar değişebilir; dosyanıza özgü süreyi karar veya tebligat metninden kontrol ediniz.
