Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Kısmi Dava ve Talep Artırımı (HMK m.109/4)

12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanunla, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 107. maddesinde düzenlenen belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırıldı; buna karşılık HMK'nın 109. maddesine eklenen 4. fıkrayla kısmi dava kurumu yeniden düzenlendi. Bu değişiklik, işçilik alacaklarından trafik kazası tazminatlarına kadar, alacak miktarının dava açılırken tam olarak bilinemediği pek çok uyuşmazlığı doğrudan ilgilendiriyor.

Belirsiz alacak davası neydi?

Belirsiz alacak davası, alacağın miktarını dava açılırken tam ve kesin olarak belirlemesi davacıdan beklenemeyen durumlarda, asgari bir miktar gösterilerek dava açılmasına imkân tanıyordu. Miktar, çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle belirlenebilir hâle geldiğinde talep artırılıyor ve zamanaşımı alacağın tamamı için dava tarihinde kesilmiş sayılıyordu. Ancak hangi durumda alacağın "belirsiz" sayılacağı uygulamada uzun yıllar tartışma konusu oldu; davanın belirsiz alacak davası şartlarını taşımadığı gerekçesiyle hukuki yarar yokluğundan reddedilmesi, önemli hak kayıplarına yol açabiliyordu.

Yeni sistem: Kısmi davada talep artırımı (HMK m.109/4)

Yeni düzenlemeye göre alacağın yalnızca bir kısmı dava edildiğinde, talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın, tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilecek. En önemli yenilik ise zamanaşımına ilişkindir: Talep artırıldığında zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacak.

Önceki uygulamada kısmi davanın en büyük riski, saklı tutulan kısım için zamanaşımının işlemeye devam etmesiydi. Yeni hükümle bu risk büyük ölçüde ortadan kalkmış, belirsiz alacak davasının sağladığı temel koruma kısmi dava çatısı altına taşınmıştır.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

• Dava dilekçesinde açık ifade: Davanın kısmi dava olarak açıldığı, HMK m.109/4 uyarınca talep artırım hakkının ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu dava dilekçesinde açıkça belirtilmelidir.
• Artırım bir kez yapılabilir: Talep artırımı aynı davada yalnızca bir defa kullanılabilir. Bu nedenle artırımın, alacağın miktarı bilirkişi raporu gibi bir delille netleştikten sonra yapılması yerinde olur.
• Artırım ıslah değildir: HMK m.109/4'e dayalı artırım ıslah niteliğinde değildir; tarafın ayrıca ıslah hakkı saklıdır.
• Harç: Artırılan kısım için harcın tamamlanması gerekir.
• Bölünebilirlik şartı: Kısmi dava, talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda açılabilir.

Daha önce açılmış davalar ne olacak?

Kanunun geçiş hükmüne göre (HMK geçici m.1/10), 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında mülga 107. madde uygulanmaya devam edecek. Yani bu davalar, hükmün kaldırılmış olması sebebiyle reddedilmeyecek ve kendiliğinden kısmi davaya dönüşmeyecek.

Buna karşılık, yürürlükten önce açılmış ve hâlen derdest olan kısmi davalar için ayrı bir geçiş hükmü öngörülmemiştir. Bu davalarda yeni 109/4 hükmüne göre artırım yapılıp yapılamayacağı ve zamanaşımının nasıl değerlendirileceği öğretide tartışmalıdır; konunun Yargıtay uygulamasıyla netleşmesi beklenmektedir.

Kimleri ilgilendiriyor?

Değişiklik, alacak miktarının dava açılırken kesin olarak hesaplanamadığı ve çoğunlukla bilirkişi incelemesi gerektiren uyuşmazlıklarda özellikle önem taşır. Fazla çalışma, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları; trafik kazası ve iş kazasından doğan maddi tazminat talepleri; kira bedeli farkı ve benzeri alacaklar bu kapsamda sayılabilir.

Sonuç

31 Temmuz 2026'dan itibaren belirsiz alacak davası açılamamaktadır. Alacağın miktarının baştan belirlenemediği durumlarda kısmi dava açılmalı, dava dilekçesinde talep artırım hakkı ve fazlaya ilişkin haklar açıkça saklı tutulmalı ve tek seferlik artırım hakkı, alacak miktarı netleştikten sonra kullanılmalıdır.

İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, mevzuat.gov.tr

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut uyuşmazlıklar için hukuki değerlendirme yerine geçmez.